Rithöfundasamband Íslands

The Writers' Union of Iceland


Lilja Sigurðardóttir fær Blóðdropann 2019

Lilja Sigurðardóttir hlaut Blóðdropann 2019 fyrir skáldsögu sína Svik, en verðlaunin eru veitt ár hvert fyrir bestu íslensku glæpasöguna,

Þetta er annað árið í röð sem Lilja hlýtur verðlaunin, en í fyrra hlaut hún þau fyrir bókina Búrið, lokabók í þríleik.

Dómnefnd verðlaunanna í ár skipuðu Kristján Atli Kristjánsson, Páll Kristinn Pálsson og Vera Knútsdóttir. Í umsögn þeirra um verðlaunabókina segir:

Dómnefnd Blóðdropans las spennubækur þær er gefnar voru út á árinu 2018 og var á einu máli að um væri að ræða mjög farsælt og sterkt ár fyrir glæpaunnendur. Flóra íslensku glæpasögunnar hefur styrkst og dafnað undanfarin ár, eins og úrval sagna ársins 2018 bar vitni um og vill dómnefnd óska höfundum, útgefendum og lesendum glæpasagna til hamingju með uppskeruna.

Dómnefnd var þó á einu máli um að Svik eftir Lilju Sigurðardóttur stæði upp úr á sterku ári. Sagan er hörkugóður pólitískur spennutryllir og ferskur andblær í íslenska glæpasagnahefð sem hefur ekki oft tekið á spillingu í íslenskum stjórnmálum. Helsta vægi sögunnar er margslungin fléttan sem nýtur sín í öruggum höndum höfundar. Þá prýðir söguna ríkulegt persónugallerý sem segja má að sé stærsti kostur Lilju, en hún er sérstaklega góð í að skapa sannfærandi persónur sem auðvelt er að hrífast með. Svik sver sig í ætt við skandinavísk ættmenni sín á sviði glæpabókmennta, er í senn vel skrifuð og æsispennandi. Þetta er annað árið í röð sem Lilja hlýtur Blóðdropann en hún vann í fyrra fyrir skáldsöguna Búrið. Svik verður tilnefnd sem framlag Íslands til Glerlykilsins sem besta norræna glæpasagan og verður það einnig annað árið í röð sem hún er tilnefnd til þeirra verðlauna.


Birgir gerður að heiðursfélaga

Birgir Sigurðsson leikskáld

Aðalfundur Rithöfundasambands Íslands var haldinn 2. maí 2019.

Á fundinum var Birgir Sigurðsson leikskáld kjörinn heiðursfélagi Rithöfundasambands Íslands.

Margrét Tryggvadóttir var endurkjörin meðstjórnandi og Sindri Freysson var kosinn í annað sæti meðstjórnanda. Auður Jónsdóttir var kjörin varamaður.

Auk ofantalinna sitja í stjórninni Karl Ágúst Úlfsson formaður, Vilborg Davíðsdóttir varaformaður, Jón Gnarr meðstjórnandi og Bjarni Bjarnason varamaður.

Ávarp formanns Karls Ágústs Úlfssonar við kjör heiðursfélaga:

Birgir Sigurðsson stimplaði sig rækilega inn í íslenskt leikhús- og menningarlíf með leikriti sínu Pétri og Rúnu árið 1972, þá 35 ára að aldri, en áður hafði hann sent frá sér ljóðabækurnar Réttu mér fána og Á jörð ertu kominn. Í Pétri og Rúnu, sem varð hlutskarpast í leikritasamkeppni Leikfélags Reykjavíkur kvað við ferskan tón í íslenskri leikritun og með verkunum sem í kjölfarið fylgdu, Selurinn hefur mannsaugu, Skáld-Rósu og Grasmaðki tók Birgir af öll tvímæli um að Ísland hafði eignast eitt af öflugustu leikskáldum samtímans. Þegar Dagur vonar var frumsýndur 1987 gat engum blandast hugur um þau ofurtök sem höfundurinn hafði á leikritsforminu, hvort sem litið var á persónusköpun, samskipti leikpersóna eða uppbyggingu og framvindu leiksögunnar.
Verk Birgis eru oft persónuleg og samúð hans með fólkinu sínu, persónunum sem hann leiðir fram fyrir áhorfendur eða lesendur, er ótvíræð, auk þess sem sársauki höfundarins skín á stundum í gegnum tilfinningalíf fólksins á sviðinu. Verk hans stíga listilegan dans á mörkum þess ljóðræna og hversdagslega – á mörkum þess grimma og þess blíða – og hann er örlátur á innsæi sitt, bæði vitsmunalegt og tilfinningalegt. Það er fallegur eiginleiki í fari höfundar og alls ekki sjálfgefinn.

Um þörfina fyrir að skrifa segir Birgir í viðtali við DV árið 2000: „Maður veit ekki hvaðan þörfin kemur en það ræðst ekki við hana. Ef svo væri þá væri maður líklega í öðru starfi. Þetta er eins og að vera haldinn; það er eins og lagðir hafi verið á mann galdrar; það er engin leið út. Sumir kalla þetta köllun; ég kalla það þörf. Persónulega hef ég þörf til að nálgast annað fólk; það er ekki víst að það takist alltaf en þegar það tekst er það mjög gleðilegt.“

En Birgir lét ekki staðar numið við Dag vonar. Hann hefur einnig gefið þjóð sinni leikritin Óskastjarnan, Dínamít og Er ekki nóg að elska, smásagnasöfnin Frá himni og jörðu og Prívat og persónulega, sagnfræðiritið Svartur sjór af síld og skáldsögurnar Hengiflugið og Ljósið í vatninu. Auk þess hefur hann með þýðingum sínum fært okkur höfunda á borð við Sam Shephard og Doris Lessing. „Fyrst og fremst gerir maður þetta fyrir sjálfan sig og sinn eigin sannleik.“ segir Birgir í viðtali við Helgarpóstinn í desember 1984,  „Ef svo vill til að einhver eða einhverjir aðrir eru sammála mínum sannleik, þá er það ágætt — en það er ekkert sem rithöfundur á heimtingu á.“

Birgir Sigurðsson hefur tekið virkan þátt í félagsmálum og réttindabaráttu listamanna á Íslandi. Hann var varaformaður Rithöfundasambands Íslands á árunum 1982 til ’86 og forseti Bandalags íslenskra listamanna frá 1985 – ’87. Á sömu árum var hann einnig í stjórn Listahátíðar.

Í Degi vonar leggur höfundurinn þessi orð í munn stúlkunnar Öldu:
Hún var nú stödd hjá tré sem var fegurst allra trjáa. Það var eins og huggun sem sagði að enn væri til fegurð, þrátt fyrir allt. Og hún gaf sig á tal við lífið: „Þú hefur gefið mér margt og sagt mér hvers virði allt er, en eitt met ég mest.“ – Lífið langaði þá til þess að vita, hvað af þess miklu auðæfum væri dýrast. „Fagra líf,“ sagði hún, „ef mér væri ekki gefinn skilningur væri ég eins mikil þögn og dauðinn.“



Tilnefningar til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs

kóogkeSkáld­sag­an Elín, ým­is­legt eft­ir Krist­ínu Ei­ríks­dótt­ur og ljóðabók­in Kóngu­lær í sýn­ing­ar­glugg­um eft­ir Krist­ínu Ómars­dótt­ur hafa verið til­nefnd­ar til Bók­mennta­verðlauna Norður­landaráðs 2019 fyr­ir Íslands hönd. Þetta var til­kynnt í Gunn­ars­húsi fyr­ir stundu.

Lands­bundn­ar dóm­nefnd­ir til­nefna þetta árið sam­tals 13 verk til verðlaun­anna, en sam­eig­in­leg nor­ræn dóm­nefnd vel­ur vinn­ings­hafa árs­ins og verða verðlaun­in af­hent við hátíðlega at­höfn í Stokk­hólmi 29. októ­ber í tengsl­um við þing Norðurlandaráðs. Verðlauna­haf­inn hlýt­ur verðlauna­grip­inn Norður­ljós og 350 þúsund dansk­ar krón­ur sem sam­svar­ar tæp­um 6,4 millj­ón­um ísl. kr.

Frá Álands­eyj­um er til­nefnd skáld­sag­an Det finns inga mon­ster eft­ir Liselott Willén.

Frá Dan­mörku eru til­nefnt smá­sagna­safnið Ef­ter so­len eft­ir Jon­as Eika og skáld­sag­an de eft­ir Helle Helle.

Frá Finn­landi eru til­nefnd­ar skáld­sög­urn­ar Trist­ania eft­ir Mariönnu Kurtto og Där musiken börja­de eft­ir Lars Sund.

Frá Græn­landi er til­nefnd smá­sagna- og ljóðabók­in Arpa­atit qaqortut eft­ir Pi­vinn­gu­aq Mørch.

Frá Nor­egi eru til­nefnd­ar ljóðabók­in Det er ber­re eit spørs­mål om tid eft­ir Eldrid Lund­en og Jeg lever et liv som ligner deres. En lev­nets­beskri­vel­se eft­ir Jan Grue, en bók­in er skil­greind sem sjálfsævi­sögu­leg­ur prósi.

Frá sa­míska málsvæðinu er til­nefnd ljóðabók­in Ii dát leat dat eana eft­ir Ingu Ravna Eira.

Frá Svíþjóð eru til­nefnd­ar ljóðabók­in Non­sen­sprins­ess­ans dag­bok. En sjukskrivn­ing eft­ir Isa­bellu Nils­son og skáld­sag­an Människan är den vackra­ste staden eft­ir Sami Said.

Í um­sögn ís­lensku dóm­nefnd­ar­inn­ar seg­ir um skáld­sög­una Elín, ým­is­legt: „Ríkj­andi þemu í skáld­skap Krist­ín­ar Ei­ríks­dótt­ur eru þrá eft­ir ást og skiln­ingi, bar­átt­an við sam­bands­leysi, ein­mana­leiki, mis­notk­un, of­beldi og óhugnaður. Skáld­sag­an Elín, ým­is­legt er skýrt dæmi um þetta. Þar birt­ist öfl­ug rödd ungr­ar konu í list­ræn­um og mark­viss­um texta.“

Um Kóngu­lær í sýn­ing­ar­glugg­um seg­ir: „Í ljóðum Krist­ín­ar Ómars­dótt­ur lít­ur sak­leysið út eins og skyrsletta á vegg, bréfið und­ir kodd­an­um spyr: ertu þarna? Speg­ill­inn hand­sam­ar mynd ljóðmæl­and­ans þegar hann greiðir morg­un­bleikt hárið, landd­reymn­ar haf­meyj­ar stinga höfði upp úr sjón­um, gler­brjóst eru aug­lýst og torgið snarað með sjón­deild­ar­hringn­um. Krist­ín Ómars­dótt­ir hef­ur alltaf reynt hressi­lega á þanþol tungu­máls­ins. Frum­leg­ar ljóðmynd­ir henn­ar eru óvænt­ar og stund­um súr­realísk­ar.“

Bók­mennta­verðlaun Norður­landaráðs hafa verið veitt síðan 1962 og eru veitt fag­ur­bók­mennta­verki sem er samið á einu af nor­rænu tungu­mál­un­um. Það get­ur verið skáld­saga, leik­verk eða ljóða-, smá­sagna- eða rit­gerðasafn sem upp­fyll­ir strang­ar kröf­ur um bók­mennta­legt og list­rænt gildi. Mark­miðið með verðlaun­un­um er að vekja áhuga á bók­mennt­um og tungu­mál­um grannþjóðanna sem og menn­ing­ar­legri sam­kennd þeirra.

Skrif­stofa beggja bók­mennta­verðlauna Norður­landaráðs hef­ur verið til húsa í Nor­ræna hús­inu frá 2014. Náið sam­starf skrif­stof­unn­ar við bóka­safnið í Nor­ræna hús­inu skil­ar sér í því að all­ar til­nefndu bæk­ur árs­ins voru aðgengi­leg­ar á frum­mál­un­um á bóka­safn­inu í Nor­ræna hús­inu frá og með deg­in­um í dag. Einnig eru all­ar vinn­ings­bæk­urn­ar frá upp­hafi aðgengi­leg­ar til út­láns á safn­inu.


Íslensku bókmenntaverðlaunin 2018

2019Forseti Íslands, herra Guðni Th. Jóhannesson, afhenti Íslensku bókmenntaverðlaunin 2018, við hátíðlega athöfn á Bessastöðum þann 29. janúar. Verðlaunin skiptust í þrjá flokka og þeir sem að þessu sinni hlutu verðlaunin voru:

Fræðirit og bækur almenns efnis:
Hörður Kristinsson, Þóra Ellen Þórhallsdóttir og Jón Baldur Hlíðberg : Flóra Íslands -Blómplöntur og byrkingar. Útgefandi: Vaka Helgafell.
Barna- og ungmennabækur:
Sigrún Eldjárn : Silfurlykillinn. Útgefandi: Mál og menning.
Fagurbókmenntir:
Hallgrímur Helgason : Sextíu kíló af sólskini. Útgefandi: JPV útgáfa.

Forseti Íslands setti samkomuna sem sjónvarpað var í beinni útsendingu á RUV. Því næst flutti Heiðar Ingi Svansson, formaður Félags íslenskra bókaútgefenda, stutta tölu. Forseti Íslands kynnti niðurstöður dómnefndar og afhenti verðlaunin. Verðlaunahöfundar ávörpuðu gesti.
Íslensku bókmenntaverðlaunin nema einni milljón króna fyrir hvert verðlaunaverk og eru kostuð af Félagi íslenskra bókaútgefenda. Auk þess er verðlaunahöfum afhent skrautrituð verðlaunaskjöl og verðlaunagripir, hannaðir af Jóni Snorra Sigurðssyni á gullsmíðaverkstæði Jens; opin bók á granítstöpli með nafni verðlaunahöfundar og bókar hans.
Fjögurra manna lokadómnefnd valdi verkin úr hópi fimmtán bóka sem tilnefndar voru til verðlaunanna í desember á síðasta ári þegar fimm bækur voru tilnefndar í hverjum flokki. Lokadómnefnd skipuðu Anna Þorbjörg Ingólfsdóttir, Steingrímur Þórðarson, Þórunn Sigurðardóttir og Gísli Sigurðsson sem var jafnframt var formaður nefndarinnar.
Regína Ósk og Svenni Þór fluttu tvö lög á milli dagskráratriða:Vegbúinn. Lag og texti: KK. Þér við hlið. Lag: Trausti Bjarnason, texti: Magnús Þór Sigmundsson.
Íslensku bókmenntaverðlaununum var komið á fót árið 1989 í tilefni af 100 ára afmæli Félags íslenskra bókaútgefenda sem stofnað var í Reykjavík í janúar 1889. Fyrsta árið var verðlaununum ekki skipt í flokka en tilnefndar alls 10 bækur. Fyrsti verðlaunahafinn var ljóðskáldið Stefán Hörður Grímsson sem hlaut verðlaunin fyrir bókina Yfir heiðan morgun. Árið eftir var tilhögun verðlaunanna breytt þannig að tilnefndar bækur skiptust í tvo flokka, fagurbækur annars vegar og fræðibækur og rit almenns efnis hins vegar. Þannig hafa verðlaunin haldist óbreytt þar til ársins 2013 að við bætist flokkur barna- og ungmennabóka.
Tilnefningar eru kynntar þann 1. desember ár hvert og verðlaunin síðan veitt síðla janúar eða í upphafi febrúar. Óháðar tilnefninganefndir, skipaðar þremur dómbærum fulltrúum hver, velja þær fimm bækur í hverjum flokki sem helst þykja skara fram úr. Lokaval er í höndum formanna nefndanna þriggja og forsetaskipaðs dómnefndarformanns. Velja þeir eina bók úr hverjum flokki þannig að þrjár bækur hljóta á endanum Íslensku bókmenntaverðlaunin. Forseti Íslands afhendir verðlaunin á Bessastöðum við hátíðlega athöfn. Allir sem gefa út bækur á Íslandi geta lagt fram bækur til verðlaunanna sama ár og þær koma út, hvort sem þeir eru í Félagi íslenskra bókaútgefenda eða ekki, og greiða fyrir það hóflegt gjald. Verðlaunaupphæðin er ein milljón króna fyrir höfund hvers verðlaunaverks. Íslensku bókmenntaverðlaunin fyrir ári síðan, árið 2017 hlutu Unnur Þóra Jökulsdóttir fyrir Undur Mývatns, Áslaug Jónsdóttir, Rakel Helmsdal og Kalle Güettler fyrir Skrímsli í vanda og Kristín Eiríksdóttir fyrir Elín, ýmislegt.


Meirihluti landsmanna les bækur og fær hugmyndir að lesefni frá vinum og ættingjum. Konur lesa meira en karlar.

Miðstöð íslenskra bókmennta lét nýlega gera könnun á viðhorfi þjóðarinnar til m.a. bóklestrar, þýðinga, bókasafna og opinbers stuðnings við bókmenntir.

Niðurstöðurnar gefa sterkar vísbendingar um að lestur sé enn stór þáttur í lífi landsmanna og að viðhorf fólks sé jákvætt í garð bókmennta, lestrar og opinbers stuðnings við bókmenntir. Athyglisvert er að svarendum á aldrinum 18-24 ára finnst mikilvægara en öðrum aldurshópum að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi. Karlar lesa að meðaltali 2 bækur á mánuði en konur 3,5 og þær eru hlynntari opinberum stuðningi við bókmenntir en karlar. Vinir og ættingjar hafa mest áhrif á val á lesefni en einnig vegur umfjöllun í fjölmiðlun þungt.

 

  • Samkvæmt niðurstöðum könnunarinnar telur yfirgnæfandi meirihluti landsmanna, eða um 79%, mikilvægt að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi, sem er hærra hlutfall en í sambærilegri könnun frá síðasta ári. Konur eru í meirihluta þeirra og fólk á aldrinum 18-24 ára.

Opinber-studningur

Mynd 1. Niðurstöður fyrir spurninguna Hversu mikilvægt eða lítilvægt finnst þér að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi?” Myndin sýnir hlutfall þeirra sem tóku afstöðu.

  • Niðurstöður sýna að 72% svarenda hafa lesið eða hlustað á bók/bækur síðastliðna 30 daga að hluta eða í heild. Um 86% þeirra hafa lesið hefðbundnar bækur á síðustu 12 mánuðum, 31% lesið rafbækur og 35% hlustað á hljóðbækur. Karlar lesa að meðaltali 2 bækur á mánuði en konur 3,5.

Mynd 2. Niðurstöður fyrir spurninguna Hversu margar bækur hefur þú lesið eða hlustað á síðastliðna 30 daga, að hluta eða í heild?” Myndin sýnir hlutfall þeirra sem tóku afstöðu.

  • Samkvæmt niðurstöðum fá um 56% svarenda hugmyndir að lesefni frá vinum og ættingjum, um 40% í umfjöllun í fjölmiðlum, 30% í umfjöllun á samfélagsmiðlum, um 26% í bókabúðum, um 25% í auglýsingum og um 20% á bókasöfnum.

Hugmyndir-ad-lesefni

Sjá ítarlegri niðurstöður um þrjár ofangreindar spurningar hér .

Þátttakendur voru spurðir eftirfarandi sjö spurninga:

  1. Hversu margar bækur hefur þú lesið eða hlustað á síðastliðna 30 daga, að hluta eða í heild?“
  2. Hversu oft eða sjaldan hefur þú lesið/hlustað á bækur með eftirfarandi hætti á síðastliðnum 12 mánuðum?“
  3. Lest þú á íslensku eða öðru tungumáli?“
  4. Hversu oft eða sjaldan hefur þú nýtt þér þjónustu bókasafna á Íslandi á síðastliðnum 12 mánuðum?“
  5.  „Hversu sammála eða ósammála ert þú eftirfarandi fullyrðingu: Það er mikilvægt að þýða nýjar erlendar bækur á íslensku.“
  6. Hvar færð þú helst hugmyndir að lesefni?“
  7. Hversu mikilvægt eða lítilvægt finnst þér að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi?“

Sjá heildarniðurstöður könnunarinnar hér .

Zenter rannsóknir framkvæmdi könnunina fyrir Miðstöð íslenskra bókmennta dagana 31. október til 12. nóvember sl., úrtakið var 2480 einstaklingar, 18 ára og eldri, og var svarhlutfall 53% eða 1311 manns. Tekið er tillit til kyns, aldurs og búsetu.

Auk Miðstöðvar íslenskra bókmennta lögðu eftirtaldir könnuninni lið: Borgarbókasafn, Félag bókaútgefenda, Hagþenkir, Landsbókasafn – Háskólabókasafn, Reykjavík Bókmenntaborg og Rithöfundasamband Íslands.


Umsögn stjórnar RSÍ um frumvarp um stuðning við útgáfu bóka á íslensku

Stjórn RSÍ hefur nú skilað umsögn um frumvarp Lilju Alfreðsdóttur um stuðning við útgáfu bóka á íslensku. Umsögnina og aðrar umsagnir sem borist hafa má lesa á vef allsherjar- og menntamálanefndar. https://www.althingi.is/thingstorf/thingmalin/erindi/?ltg=149&mnr=176

 


Ekki semja af ykkur!

Rithöfundasambandið minnir á gildandi samninga félagsins. Við viljum brýna fyrir höfundum að vísa í og nota þá samninga sem RSÍ hefur gert við viðsemjendur og eru aðgengilegir á vefsíðu okkar. Ef um annars konar samninga er að ræða er mikilvægt að félagsmenn sæki aðstoð til skrifstofu RSÍ og þiggi þá ráðgjöf sem þar er í boði og byggir á áralangri reynslu og þekkingu á samningamálum.