Rithöfundasamband Íslands

The Writers' Union of Iceland


Ályktun frá stjórn Rithöfundasambands Íslands um tjáningarfrelsið.

Stjórn Rithöfundasambands Íslands fordæmir lögbann sýslumannsins í Reykjavík á fjölmiðlana Stundina og Reykjavík Media. Yfirvöldum í lýðræðissamfélagi ber skylda til að standa vörð um tjáningarfrelsið. Málfrelsi og frelsi einstaklinga og fjölmiðla til tjáningar og umfjöllunar er hornsteinn siðmenningar og lýðræðis.
Valdbeiting gegn tjáningarfrelsi er aðför gegn lýðræðinu. Við hörmum að slíkt geti gerst í okkar upplýsta landi og skorum á sýslumann að afturkalla lögbann sitt.

Lifi tjáningarfrelsið!
Stjórn Rithöfundasambands Íslands


Framtíð bókmennta og íslenskrar tungu – opinn fundur með frambjóðendum allra flokka

Félag íslenskra bókaútgefenda og Rithöfundasamband Íslands bjóða frambjóðendum allra flokka til fundar og pallborðsumræðna um stöðu íslenskra bókmennta og tungumáls. Stjórnandi er Sigmundur Ernir Rúnarsson.

Fundurinn verður haldinn miðvikudaginn 18. október næstkomandi í Þjóðmenningarhúsinu kl. 10:00, árdegis.

Blikur eru á lofti í bókaútgáfu, örtungan er í útrýmingarhættu og skóla- og héraðsbókasöfn eru svelt af nýjum bókakosti um leið og útlánum fer fækkandi. Barnabókaútgáfan stendur í járnum og útgáfa námsgagna fyrir framhaldsskóla er langt undir þolmörkum. Rætt verður um virðisaukaskatt á bækur, aðgerðir til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum og aðgengi að nýjum íslenskum bókum – svo fátt eitt sé nefnt sem brennur á þessari grunngrein menningar og menntunar.

Unnendur íslenskrar tungu og bókmennta fjölmennið!


Slide1.JPG


Svör stjórnmálaflokkanna við spurningum stjórnar RSÍ

Hér verða birt, eftir því sem þau berast, svör flokkanna. Þegar hafa svarað: Píratar, Dögun, Flokkur fólksins, Alþýðufylkingin, Vinstrihreyfingin grænt framboð, Samfylkingin.

Samfylkingin
Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Samfylkingin telur rétt að virðisaukaskattur á bækur sé 0% og formaðurinn, Logi Einarsson, var meðflutningsmaður á frumvarpi um málið. Við erum meðvituð um að bókaútgáfa á örmarkaði er viðkvæm og eðlilegt að veita henni meiri stuðning en nú er enda er öflug bókaútgáfa hornsteinn í menningu þjóðarinnar og undirstaða læsis.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Auk þess að afnema skatt á bækur vill Samfylkingin ráðast í gerð aðgerðaráætlunar í samræmi við íslenska menningarstefnu sem samþykkt var á Alþingi 2013 í víðu samráði við fulltrúa menningarlífsins, sveitarfélaga og annarra. Íslenska er örtungumál sem nauðsynlegt er að styðja sérstaklega. Það gerum við einkum með því að styrkja íslenska fjölmiðlun, kvikmyndagerð, íslenska dagskrá og sér í lagi íslenskar bókmenntir og þýðingar. Mikilvægt er að tryggja stöðu tungumálsins í skólakerfinu á öllum skólastigum. Í breyttum heimi þar sem tæknin verður sífellt stærri hluti af daglegu lífi þarf að tryggja að íslenskan verði gjaldgeng í hinni stafrænu veröld.

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?
Stórefla þarf ritun íslenskra barnabók og dreifingu þeirra í gegnum skólakerfið þar sem við náum til allra barna. Líta ber til Norðurlandanna er kemur að stuðningi við barnabókaútgáfu og dreifingu bókmennta til barna. Samkvæmt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem hefur verið lögfestur hér á landi skal ríkið tryggja að barnabækur séu skrifaðar og þeim sé dreift. Þá skortir innkaupaviðmið á skólabókasöfnum þar sem sumir skóla standa mynduglega að skólasöfnum en í öðrum er bókasafnið í mýflugumynd. Þetta misrétti þarf að laga til að tryggja öllum börnum aðgang að bókum sem endurspegla uppruna þeirra, samfélag og samtíma. Þá þarf að stórefla þýðingar barnabóka og tryggja að mögulegt sé að gefa út bækur sem standa ekki undir sér á markaði. Allar kynslóðir íslenskra barna þurfa að eiga sínar barnabókmenntir því án bókmenntauppeldis verða engir lesendur í framtíðinni. 


Vinstrihreyfingin grænt framboð
Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Vinstrihreyfingin – grænt framboð telur að afnema eigi virðisaukaskatt á bókum. Afnám virðisaukaskatts á bókum styður við bókaútgáfu, íslenska tungu og menningu. Öflug bókaútgáfa er ein af forsendum fyrir því að íslenskan lifi og ein af meginstoðum blómlegs menningarlífs og félagslegra innviða samfélagsins.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Það er mikilvægt að bregðast strax við stöðu íslenskrar tungu með raunhæfum og metnaðarfullum aðgerðum. Það þarf að tryggja að tækni sé aðgengileg á íslensku og það þarf að bæta stöðu lista, menningar og skapandi greina innan stjórnsýslunnar og menntakerfisins. Styðja þarf betur við bókaútgáfu, bæði með afnámi virðisaukaskatts á bækur og með öflugri stuðningi við rithöfunda í gegnum sjóðakerfið. Tryggja þarf skólabókasöfnum fé til innkaupa svo öll börn hafi aðgengi að bókum. Þá er einnig mikilvægt að hlúa vel að móðurmálskennslu og útvega lesefni á móðurmáli fyrir þau börn sem hafa ekki íslensku sem fyrsta mál, því gott vald á móðurmáli er forsenda annars tungumálanáms.

Vinstihreyfingin – grænt framboð fagnar því að loksins eigi að ráðast í aðgerðir á sviði máltækni en ítrekar að mikilvægt er að auka nú þegar við menntun á þessu sviði.

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?
Vinstrihreyfingin – grænt framboð ítrekar að tryggja þarf gott aðgengi barna að fjölbreyttum bókum. VG leggur ríka áherslu á að skólabókasöfn séu styrkt mynduglega og að safnakosturinn sé fjölbreyttur og styðji við áhugasvið og nám barna. Þá þarf einnig að efla útgáfu frumsaminna og þýddra barnabóka á íslensku. Það þarf að tryggja betur rekstrarumhverfi útgáfu barnabóka, sem oft borgar sig ekki, með því að barnabækur séu styrktar í sjóðakerfinu.


Alþýðufylkingin:
Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Alþýðufylkingin vill afnema skatt á bækur og aðrar nauðsynjar.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Alþýðufylkingin vill að íslenska ríkið kosti ókeypis íslenska orðabók á internetinu. Líka að það borgi það sem það kostar að íslenska verði raunhæfur valkostur í hinum stafræna heimi. Bókmenntir í landinu eru nú ekki á flæðiskeri staddar. Við erum ekki með einhver snjallræði til að bjarga þeim. En við viljum hafa opinberan stuðning við menningu, enda skapar hann eins konar burðargrind sem önnur menning getur vaxið utan í.

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?
Til að byrja með eiga þær að vera ódýrar og höfundar þeirra eiga að hafa efni á að vinna við að skrifa þær. En kannski er aðalatriðið að þau læri í skólanum að njóta bóka. Við viljum að íslenskukennsla leggi meiri áherslu á það að njóta íslenskunnar, leika sér með hana, hafa gaman af henni o.s.frv. enda er það sennilega sterkari rótfesta heldur en utanbókarlærdómur.


Flokkur fólksins:
Flokkur fólksins vill standa vörð um íslenska tungu og íslenska menningu, þar á meðal bókmenntaarf Íslendinga og bókmenntalega nýsköpun í landinu.

Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Flokkur fólksins gerir sér grein fyrir að sótt er á um að lækkaður verði virðisaukaskattur á bækur. Með hliðsjón af stuðningi við íslenska tungu vill flokkurinn auka eftir mætti stuðning stjórnvalda við bókmenntir í  þessu tilliti.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Flokkur fólksins vill renna stoðum undir íslenska tungu og bókmenningu. Standa verður vörð um viðunandi starfslaun rithöfunda ásamt stuðningi við þýðingar á erlendum bókum. Efla þarf íslenskunám á öllum skólastigum og gæta að því að aðalnámsskrá tryggi fullnægjandi kennslu í íslensku í skólum. Búa verður vel að íslenskum fræðum sem kennslu- og rannsóknargrein. Þá leggur Flokkur fólksins áherslu á átak í máltækni, þar á meðal að tölvuforrit, sem mikið eru notuð í daglegu lífi, séu gædd vönduðum þýðingum á íslenska tungu.

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?
Flokkur fólksins telur að hækka mætti fjárframlög til almenningsbókasafna og skólabókasafna með það að markmiði að gera kleift að bjóða ávallt upp á nægilegan fjölda af nýjum frumsömdum og þýddum bókum til að nýtist börnum að fullu. Til greina kemur að auka kröfur námsskráa um lestur bókmenntaverka.


Dögun:
Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Ætti að lækka virðisaukann til þess að efla lestur barna og ungmenna, auk foreldra þeirra því það læra börnin sem fyrir þeim er haft.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Auka aðgengi að rafbókum og útgáfu þeirra, efla notkun íslensku í tæknimiðlun

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?Hvetja börnin til þess að nýta sér í meira mæli bókasöfn og rafbækur í m.a. spjaldtölvum.


Píratar:
Hvert er ykkar viðhorf til virðisaukaskatts á bókum?
Við viljum afnema virðisaukaskatt á bækur.

Hvað viljið þið gera til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum í landinu?
Efla opinn og frjálsan hugbúnað á íslensku þannig að tæki framtíðarinnar geti notast við tungumálið. Það þarf að skoða sérstaklega þátt erlendra efnisveita, styðja við textun á erlendu efni. Sérstaklega þarf að skoða aðgengi að íslensku efni á netinu og láta það þróast með áhorfsvenjum ungs fólks.

Hvernig má tryggja aðgengi barna að nýjum íslenskum bókum?
Með því að setja peninga í skólabókasöfn í stað þess að setja þá í herferðir sem ganga meira út á sýndarmennsku en að auka raunverulegt læsi. Öflug skólabókasöfn eiga að hafa nægt úrval af nýjustu bókunum og greiða höfundum fyrir að koma og lesa upp fyrir börn.


 


BarnabókinSíung- samtök barnabókahöfunda standa fyrir ráðstefnu um barnabókina i Ráðhúsinu kl. tvö í dag. Ráðstefnan ber yfirskriftina ,,Barnabókin er svarið.“

Neyðaráætlun fyrir íslenska tungu
Höfum eitt á hreinu, svo það sé sagt, skrifað og lesið upphátt. Íslendingum þykir heilt yfir ekkert sérlega vænt um tungumálið sitt. Þeir bera litla virðingu fyrir því, ýta því til hliðar og eðlilega er þá þetta tungumál á hröðu undanhaldi. Íslenskan er vanrækt og vannærð örtunga í útrýmingarhættu og hvergi virðist neyðaráætlun sjáanleg. Til samanburðar við risastóru nágrannalöndin má geta þess að Norðmenn skilgreina norsku sem örtungu í útrýmingarhættu og fylgja sérlegri aðgerðaráætlun til að viðhalda og bjarga norskri tungu og bókmenntum.

Gröf íslenskra fræða
Hvað veldur þessu virðingarleysi fyrir þjóðararfinum? Er þetta ekki latína norðursins sem þó er enn töluð? Kannski finnst okkur þetta tungumál skilgreina okkur sem smælki í alþjóðlega samhenginu, gera okkur pínulítil og púkaleg á torgum stórþjóða. Fyrir vikið er íslenskunni ekkert sérstaklega hampað hér í heimalandinu, nema kannski þennan dag í nóvember þegar hann Jónas fæddist. Merki vanrækslunnar eru víða og hróplegasta táknið er gröf íslenskra fræða. Pyttur sem sýnir táknrænt viðmót þjóðar til móðurmáls. Þar í forinni liggur sorglega sjálfsmyndin. Okkar Louvre og Lundúnarturn sem á að varðveita gersemarnar. Og af því að mörg okkar skilja fyrirbærin betur ef hægt er að tengja þau viðskiptahagsmunum þá liggja ónýtt tækifæri í því að sýna ekki gestum, okkur sjálfum og skólabörnum þúsund ára gamlar bækur á tungumáli sem enn er talað. En líklega er tungumálið of svipað súrefni í notkun. Það er bara þarna og við söknum þess ekki fyrr en það er horfið. Kjörnir fulltrúar og viðskiptajöfrar leggja sumir til að íslenskunni verði sleppt í stórvægilegum daglegum skýrslugerðarverksmiðjum stjórnmála- og viðskipta til að auðvelda, spara og stytta boðleiðir. Tungumál eru eins og landslag og þegar eitt hverfur myndast eyðimörk með uppfoki.

Felum tungumálið
En um leið flæða hingað ferðamenn sem aldrei fyrr. Við keppumst við að þýða allt viðmót til ferðamannsins, felum tungumálið og tökum á móti gestum á syngjandi amerísku svo heimstungan enska ber ekki einu sinni keim af íslensku. Kveðjuorðin okkar eru lítt notuð og á undraverðum tíma hefur tekist að skapa fullkomið enskt viðmót við ferðamönnum. ,,Börn eru svo tvítyngd nú til dags,“ segja þá einhverjir. En staðreyndin er sú að algengara er að börn sitji uppi með tvö hálfmál ef þau eru ekki sterk í sínu móðurmáli. ,,Svona er þetta allsstaðar,“ segja þá aðrir. En, nei, þetta er alls ekki svona allsstaðar. Yfirferð um Evrópu sýnir virðingu og væntumþykju á heimavöllum gagnvart frönsku, þýsku, flæmsku, svissnesku. Og það er ljúft að heyra tungumál á framandi stað, glíma jafnvel við það sjálfur og sjá það, heyra það og fá í fangið. Það er hluti af því að ferðast og upplifa. Tungumál er hljóðmynd hvers lands.

Barnabókin er svarið
Við eigum ekki kastala og hallir, bara þetta tungumál sem er okkar stóri þjóðararfur. Við skattpínum bókaútgáfu, getum ekki gefið út myndskreyttar barnabækur og fjársveltum öll skóla- og héraðsbókasöfn landsins í innkaupum á nýju efni fyrir börn. Ef við viljum lesa áfram á þessu tungumáli, hugsa og skilgreina okkur út frá því verðum við að grípa til aðgerða líkt og norðmenn og fleiri þjóðir hafa gert. Barnabókin er grunnliturinn í stóru myndinni. Hún er grunnurinn að læsi þeirra sem taka við kefli og halda áfram. Læsi er lykill að tungumáli og það er margsannað að því færara sem barn er á sínu móðurmáli þeim mun sterkara verður það í öðrum tungumálum. Við þurfum neyðaráætlun til bjargar íslenskri tungu og bókmenntum. Stjórnvöld bera þessa ábyrgð. Barnabókin er svarið og þeir sem stýra þjóðarheimilinu þurfa að hanna menningaráætlun fyrir tungumál og bókmenntir og fylgja henni fast og strax.

Kristín Helga Gunnarsdóttir


Ekki semja af ykkur!

Rithöfundasambandið minnir á gildandi samninga félagsins. Við viljum brýna fyrir höfundum að vísa í og nota þá samninga sem RSÍ hefur gert við viðsemjendur og eru aðgengilegir á vefsíðu okkar. Ef um annars konar samninga er að ræða er mikilvægt að félagsmenn sæki aðstoð til skrifstofu RSÍ og þiggi þá ráðgjöf sem þar er í boði og byggir á áralangri reynslu og þekkingu á samningamálum.

Strax í byrjun september verður haldinn félagsfundur um málefni sem varða streymisveitur á borð við hljóðbókaveituna Storytel. Við viljum brýna fyrir félagsmönnum að hafa samband við skrifstofu áður en gengið er til samninga við slíkar veitur.


Opið bréf og áskorun á menntamálaráðherra frá Hagþenki, Myndstefi og Rithöfundasambandi Íslands

Eftirfarandi stéttar- og fagfélög kalla eftir svörum frá menntamálaráðherra hið fyrsta vegna úthlutunar úr Bókasafnssjóði þar sem brotið er gróflega á rétti félagsmanna okkar. Höfundar sem eiga rétt á afnotagreiðslum fyrir verk sín úr sjóðnum fá þær ekki á réttum tíma þetta vorið þar sem ráðuneytið afgreiðir ekki skipun úthlutunarnefndar, þrátt fyrir margítrekaða kröfu okkar um að gengið verði í það verk hið fyrsta.

Það á að vera afar einfalt að afgreiða skipunina, enda liggja fyrir tillögur frá fagaðilum þess efnis. Skrifstofa RSÍ greiðir út úr sjóðnum til allra réttahafa. Peningarnir eru tilbúnir, upplýsingar og gögn liggja fyrir og hafa gert um mánaðarbil, en allt strandar á ráðuneytinu.

Sjöhundruð höfundar áttu von á greiðslum úr Bókasafnssjóði nú í mánaðarlok og eru mjög margir orðnir ævareiðir enda verið að svíkja fólk um greiðslur fyrir afnot af verkum sínum, fjármuni sem láglaunastétt gerir ráð fyrir í sínu heimilisbókhaldi. Það verður að teljast forkastanlegt að draga fólk með þessum hætti á lögbundnum greiðslum. Þarna eru tekjur sem höfundar þessa lands ganga að vísum ár hvert, enda búið að nota verk þeirra og lögbundið að greiða fyrir. Samkvæmt úthlutunar- og starfsreglum sem samþykktar eru af menntamálaráðuneyti skal úthlutun lokið fyrir fyrsta júní ár hvert.

Við krefjumst þess að ráðherra og starfsfólk hans virði okkur svars og gefi skýringar á þessu framferði hið fyrsta.

Kristín Helga Gunnarsdóttir, formaður RSÍ

Jón Yngvi Jóhannsson, formaður Hagþenkis

Ragnar Th. Sigurðsson, formaður Myndstefs


Fundur um málefni Hljóðbókasafns

Það var góð mæting á hádegisfund um málefni Hljóðbókasafns í Gunnarshúsi í dag. Sigríður Rut Júlíusdóttir, lögmaður RSÍ, skýrði frá lagaumhverfi safnsins og þeim lagabreytingum sem í vændum eru. Þóra Sigríður Ingólfsdóttir, forstöðumaður, og Einar Hrafnsson voru gestir okkar frá Hljóðbókasafni. Þau gerðu grein fyrir starfssemi safnsins og því breytta tækniumhverfi sem safnið er að taka í gagnið í ár, en það mun takamarka mjög möguleika á misnotkun. Félagsmenn lögðu fram spurningar og viðruðu áhyggjur sínar af efnisnotkun Hljóðbókasafnsins. Þetta var upplýsandi fundur og gott veganesti fyrir forystu RSÍ í viðræðum sem framundan eru við Menntamálaráðuneyti um samning vegna Hljóðbókasafnsins.