Frá stjórn Rithöfundasambands Íslands
Alvaran skein úr andliti menntamálaráðherra í morgun þegar kynntar voru nýjustu niðurstöður PISA-könnunarinnar. Vitnisburðurinn var falleinkunn; við erum að bregðast börnunum okkar. Þrátt fyrir að hver PISA-könnun skili nýju áfalli hefur ekki tekist að ná tökum á ástandinu. Við lok grunnskóla mælast um 44% nemenda ekki með grunnfærni í lesskilningi. Tungumálið okkar stendur á bjargbrún.
Þær aðgerðir sem kynntar voru á blaðamannafundinum eru þó aðeins lítill hluti af heildarmyndinni sem líta þarf til. Tungumál lifir ekki í undirbúningi fyrir próf, það þrífst í lifandi málsamfélagi, þar sem málið er í stöðugri notkun og stöðugri þróun. Heilbrigt bókmenntalíf er frumforsenda þess að hér þrífist lifandi málsamfélag, fullt af virkum lesendum og málnotendum. Það gerist ekki nema stutt sé við hérlenda sköpun og listamönnum gert kleift að lifa af verkum sínum.
Læsi er ekki áhugamál. Læsi er grunnur þess að geta tekið þátt í samfélaginu og að skilja tilveru sína, samtíma og fortíð. Læsi er lykill að framtíðinni. Hér er allt undir.
Stjórn Rithöfundasambands Íslands skorar á stjórnvöld að taka þessum niðurstöðum alvarlega. Þær kalla á breytingar, ekki bara innan skólakerfisins heldur í samfélaginu öllu og þeim áherslum sem þar eru lagðar. Börn sem alast ekki upp við bóklestur verða ekki lesendur sjálf.
Stjórn Rithöfundasambands Íslands skorar á stjórnvöld að grípa strax til aðgerða.
- Tryggja verður öfluga útgáfu metnaðarfullra námsbóka á íslensku.
- Styðja verður við almennings- og skólabókasöfn og tryggja aðgengi allra grunnskólanema að öflugum skólasöfnum.
- Leggja þarf áherslu á að rækta skapandi atvinnugreinar, bókmenntir og listir og skapa þeim hagstæð skilyrði til vaxtar.
- Þá er mikilvægt að leiðrétta hlut höfunda og þýðenda í fjárlögunum fyrir árið 2027 og festa bókasafnssjóð í sessi þannig að hann sé ekki berskjaldaður gagnvart blindum niðurskurði á hverju einasta ári.
Þannig gæti ríkisstjórnin sýnt í verki að henni sé alvara með áhyggjum sínum af íslenskri tungu, lestri og íslenskri menningu.
Tungumálið stendur á bjargbrún – ætlum við kippa því upp á fast land eða hrinda því fram af?
