Rithöfundasamband Íslands skorar á íslensk stjórnvöld að hækka fjárhæð starfslauna listamanna og leysa stéttina úr þeirri fátæktargildru sem hún býr við í dag.
Alþingi hefur tryggt skáldum og rithöfundum starfslaun allt frá 19. öld, og voru Benedikt Gröndal og Matthías Jochumson á meðal þeirra fyrstu sem hlutu skáldastyrk, eins og hann kallaðist þá. Launin hafa alltaf verið umdeild, eins og ádeilukvæði Þorsteins Gíslasonar frá árinu 1913 ber vitni um:
Ég vil að skáldin séu svöng,
mér sýnist hljóðakraftinn
magni hin tómu garnagöng,
en gömul reynsla að enginn söng
fagurt með fullan kjaftinn.
Núgildandi lög um listamannalaun eru frá árinu 2009 og við gildistöku þeirra féllu eldri lög, nr. 35/1991, úr gildi. Sé lagasetning um listamannalaun skoðuð heildstætt er ljóst að vilji löggjafans hefur verið skýr í upphafi; að skapa stétt atvinnulistamanna á Íslandi. Í eldri lögunum voru starfslaun miðuð við laun fastráðinna háskólakennara, og upphaflegri reglugerð kemur fram að um laun sé að ræða og að ríkið greiði í lífeyrissjóð. Listafólk gat þó óskað eftir því að fá frekar verktakagreiðslu með álagi. Þegar núgildandi lög voru sett var þetta álag tekið út, enda átti upphæðin að duga fyrir bæði framfærslu listamanns og greiðslu launatengdra gjalda.
Þróunin hefur hins vegar orðið sú að þrátt fyrir að listamannalaun séu forsenda listsköpunar sjálfstætt starfandi listamanna á Íslandi, þá skapa þau fátæktargildru frekar en að veita listafólki fjárhagslega burði til að sinna list sinni. Í ár nemur mánaðarleg fjárhæð starfslauna listamanna 580.000 kr., og geta því listamenn vænst þess að um 370.000 kr. standi eftir þegar staðin hafa verið skil á sköttum og launatengdum gjöldum. Í nýrri kjarakönnun kemur fram að 88% félagsmanna Rithöfundasambands Íslands fengu minna 2 milljónir í höfundalaun fyrir nýjustu bók sína árið sem hún kom út. Ofan á þetta bætist að þeir sem hljóta listamannalaun í sex mánuði eða lengur mega aðeins vinna í 33% starfshlutfalli við annað en list sína. Þessi tilhögun gerir listamönnum næstum ómögulegt að lifa mannsæmandi lífi af launum sínum.
Stjórnvöld hafa lýst vilja til að rýmka til um starfshlutfallið, en Rithöfundasamband Íslands bendir á að slík tilslökun myndi grafa undan þeim tilgangi starfslaunanna að gera listamönnum kleift að hafa list sína að aðalstarfi. Eðlilegri lausn á vanda listamanna væri að hækka launin.
Þótt flest séu sammála um að listamannalaunakerfið sé það súrefni sem frumsköpun og listalíf í landinu þurfi til að þrífast, þá hefur það verið þynnt út á undanförnum árum, bæði vegna þess að greiðslur hafa ekki haldið í við almenna launaþróun í landinu, en einnig vegna þess að kerfið hefur ekki haldið í við mannfjölda. Auk þess er sá hópur sem sækir um nú mun stærri og fjölbreyttari en áður.
Rithöfundasamband Íslands skorar á íslensk stjórnvöld að hætta að svelta listamenn sína og hækka fjárhæð listamanna þannig að þau nái að minnsta kosti lágmarkslaunum, eða viðmiðum Skattsins um reiknað endurgjald sjálfstætt starfandi listamanna.
