Rithöfundasamband Íslands

The Writers' Union of Iceland


Innanfélagskrónika

Kæru félagar.

Eins og gjarnan gerist á þessum árstíma er Gunnarshús þessar vikurnar vettvangur höfundakvölda, þar sem lesið er úr nýjum verkum og fólk hópast að til að hlýða á og blanda geði. Þessi siður er orðinn ómissandi þáttur í félagslífi rithöfunda og einnig dýrmæt viðbót við þau hátíðahöld sem útkoma nýrrar bókar kallar jafnan á. Í ár eru enn fleiri kvöld bókuð í húsinu en hingað til og auðvitað er það mikið fagnaðarefni að höfundar skuli nýta sér félagsheimili sitt í jafnmiklum mæli og raun ber vitni, ekki aðeins til fundahalda, heldur líka til að gleðjast og samfagna.

Á þessu hausti voru haldin tvö opin námskeið fyrir félgasmenn RSÍ og aðra áhugasama. Brynja Baldursdóttir stýrði námskeiði fyrir þá sem hugðust sækja um starfslaun. Farið var yfir vinnulag við umsóknir, hvað bæri að varast í því ferli og hvað væri vænlegra til árangurs. Brynja gat miðlað af innanbúðarreynslu, þar sem hún sat í úthlutunarnefnd í þrjú ár. Inga Jóna Óskarsdóttir viðurkenndur bókari hélt síðan námskeið um bókhald og skattamál einyrkja. Bæði námskeiðin þóttu mjög áhugaverð og sérlega gagnleg og þátttaka var nokkuð. RSÍ hefur hug á að standa fyrir fleiri námskeiðum á nýju ári og eru allar hugmyndir vel þegnar.

Eins og flestir vita liggur nú fyrir alþingi frumvarp til laga um stuðning við útgáfu bóka á íslensku. Með tilkomu þessa frumvarps var það gert opinbert að fyrirheit núverandi stjórnarflokka um að fella niður virðisaukaskatt af bókum yrðu ekki efnd. Þetta voru auðvitað gríðarleg vonbrigði, svo gripið sé til staðlaðs orðalags. Í beinu framhaldi sat stjórn RSÍ fund með menntamálaráðherra og starfsfólki ráðuneytisins þar sem farið var yfir helstu atriði frumvarpsins. Um er að ræða hugmyndir um að endurgreiða bókaútgefendum hluta af útgáfukostnaði og á fundinum kom fram að höfundagreiðslur féllu undir þann kostnað. Þessar endurgreiðslur eiga því að skila sér til höfunda. En betur má ef duga skal. Eitt og annað í þessu frumvarpi þarf að breytast og annað þarf að skýrast til þess að tryggt sé að hagur höfunda sé tryggður og að kjarabætur þeirra verði ekki minni en orðið hefði með niðurfellingu bókaskatts. Stjórn RSÍ situr þessa dagana yfir lagafrumvarpinu og mun skila umfangsmiklum athugasemdum til menntamálaráðuneytisins fyrir 15. nóvember. Rétt er líka að benda á að öllum er heimilt að senda inn athugasemdir og ég vil hvetja félagsmenn til að koma á framfæri öllum þeim ábendingum sem þeim þykkja nauðsynlegar. Hlekkur á frumvarpið fylgir hér:

https://www.althingi.is/altext/149/s/0178.html?fbclid=IwAR0G6onQlonIdpwxBP_0XEyOsCq0DjXZYn3JgdVW7RtPK8CeFyFnSWKX45E

En fleira þarf að segja um kjaramál og lífskjör rithöfunda á Íslandi. Stjórn RSÍ kallaði menntamálaráðherra á sinn fund til að kynna niðurstöður úr nýlegri kjarakönnun sem sambandið stóð fyrir. Á fundinum fórum við yfir nokkrar sláandi staðreyndir sem könnunin leiddi í ljós. Þeim sem ekki hafa séð þessar upplýsingar áður eða reynt þessi kjör á eigin skinni bregður yfirleitt illa í brún þegar þær eru kynntar. Svo var einnig í þetta skipti. Ráðherrann var okkur sammála um að margt yrði að breytast ef kjör rithöfunda ættu að verða mannsæmandi. Nú er að komast á samstarf á milli RSÍ og ráðuneytisins sem á að fleyta þessum málum fram á við. Við eygjum von um að einhver árangur sé í augsýn.

Og hvað viljum við að breytist til þess að rithöfundar geti sinnt hlutverki sínu í samfélaginu og lifað af vinnu sinni? Það er auðvitað fjölmargt, en hér eru veigamikil atriði:

1. Starf rithöfunda þarf að skilgreina sem fullt starf en ekki hlutastarf. Starfslaun þurfa að hækka í samræmi við það.
2. Rithöfundum á starfslaunum þarf að fjölga verulega.
3. Tryggja þarf samfellu í starfi höfunda með því að fleiri höfundar séu á launum alla mánuði ársins.
4. Bókasafnssjóður þarf að eflast til mikilla muna.
5. Endurgreiðslur á útgáfukostnaði til bókaútgefenda mega ekki verða til þess að heildsöluverð bóka lækki, þar sem það mun skerða hlut höfunda.
6. Öllum þarf að vera ljóst að rithöfundar á miðjum aldri með stórt höfundaverk eru EKKI búnir að koma sér vel fyrir fjárhagslega. Skert starfslaun höfunda sem verið hafa á árslaunum lengst af starfsferli sínum þýða einfaldlega að þeir geti ekki lengur lifað af höfundastarfinu. Hvaða starf á almennum vinnumarkaði stendur sextugum rithöfundum til boða? Og er það gróði fyrir íslenskt samfélag að gera höfundum ókleift að skrifa eftir að sextugsaldri er náð? Við þurfum að finna leið til að „tappa af“ launasjóði en gera um leið höfundum með gríðarlegt ævistarf að baki kleift að halda áfram og skila jafnvel enn meiri menningarverðmætum til samfélagsins.

Bestu kveðjur úr Gunnarshúsi.

Karl Ágúst


Jæja frá formanni …

Jæja, kæru félagar. Eitt og annað er títt úr Gunnarshúsi að venju. Öllu miðar áfram, sumu hratt og örugglega, öðru hægt og bítandi. Við sem drögum vagn um stundarsakir reynum að sleppa aldrei takinu, halda þétt við og leita nýrra leiða.

Fyrst ber að telja fund stjórnar og starfsliðs RSÍ með Lilju Dögg Alfreðsdóttur, menntamálaráðherra, í janúarlok. Við höfðum með okkur aðgerðaráætlun RSÍ fyrir íslenskar bókmenntir og tungumál og fylgir hún hér:

Afnám virðisaukaskatts á bókum. Mikilvæg táknræn og hagræn aðgerð fyrir þjóðfélag, tungumál og bókmenntir.

Margföldun Bókasafnssjóðs og breyting á lagaumhverfi hans. Grundvöllur barnabókmennta.

Innviðasjóður íslenskrar tungu: Framtíð og umhverfi bókmennta á íslensku. Starfslaunasjóður rithöfunda þarf að stækka til muna til að viðhalda stétt atvinnuhöfunda sem semur á íslensku.

MÍB- Miðstöð íslenskra bókmennta. Stórefla þarf þýðingasjóð – menningarsjóð og útflutningssjóð. Auk þess þarf að stofna sérstakan útgáfusjóð fyrir bækur handa yngstu lesendunum.

Metnaðarfull innkaupastefna fyrir skóla- og héraðsbókasöfn. Bækur fyrir alla að norskri fyrirmynd.

Kynning á kjaramálum rithöfunda. Fjárhagslegur veruleiki atvinnuhöfundar.

Ráðherra tók vel í erindi okkar og var sammála mörgum af okkar áhersluatriðum. Bókmenntir, læsi og tungumál virðast hennar stærstu áherslumál í ráðuneytinu og við erum bjartsýn á samstarfið. Hún var sammála okkur um að hún væri fagmálaráðherra bókmenntanna og að náið samstarf yrði að vera á milli fulltrúa rithöfunda og ráðuneytisins. Þannig var ákveðið að funda fljótlega aftur til að kanna hvernig miðar.
Á borði ráðherra liggja tillögur að bókmenningarstefnu, en þær eru niðurstaða úr starfi nefndar sem Kristján Þór Júlíusson setti á laggirnar áður en hann hvarf til annarra starfa.  Í þeirri nefnd sátu fulltrúar RSÍ, Hagþenkis, MÍB og FÍBÚT ásamt tveimur fulltrúum frá menntamálaráðherra og einum frá fjármálaráðuneyti.

Samningar við RÚV þokast í rétta átt og vænti ég þess að til tíðinda dragi fljótlega. Vonandi verður hægt að undirrita þá fyrir sumarið.

RSÍ auglýsti á dögunum eftir umsóknum um greiðslur úr IHM-sjóði Rithöfundasambandsins. Rétt til úthlutunar eiga rithöfundar, leikskáld, þýðendur, handritshöfundar og aðrir höfundar og þýðendur leikins efnis og annarra skáldverka, sem frumflutt voru eða endurflutt í sjónvarpi árin 2013-2016. Umsækjendur geta sótt um óháð félagsaðild. Þetta er í síðasta sinn sem greitt er úr sjóðnum samkvæmt þessu fyrirkomulagi.  Verið er að hanna nýtt umhverfi og semja nýjar úthlutunarreglur fyrir næstu úthlutun sjóðsins.

Tinna Ásgeirsdóttir, verkefnisstjóri, og Ragnheiður Tryggvadóttir, framkvæmdastjóri RSÍ hafa undanfarnar vikur unnið ýtarlega kjararannsókn sem varpar ljósi á fjárhagslega stöðu rithöfunda og þann bitra veruleika sem höfundur stendur frammi fyrir þegar hann reynir að lifa eingöngu af ritverkum sínum. Þessar niðurstöður verðum við, félagar RSÍ,  að skoða og ræða saman á félagsfundi sem allra fyrst. Fljótlega verður boðað til hádegisfundar þar sem rannsóknin verður kynnt.

Ástkær heiðursfélagi og skáldbróðir, Þorsteinn frá Hamri, féll frá nú í janúarlok. Verkin lifa, snerta og móta um ókomna tíð. Með trega og þakklæti kveðjum við góðan félaga.

Kristín Helga


Jæja frá formanni

Jæja, kæru félagar.

Gunnarshús iðar af lífi. Höfundar halda hér útgáfuteiti og standa fyrir eigin uppákomum. Þannig er félagsheimilið í fullri notkun. Við höfum líka tekið upp þá nýbreytni að halda stutta og snarpa fundi í hádeginu um mál sem brenna á fólki. Við héldum tvo upplýsandi hádegisfundi um hljóðbækur á haustdögum og nýverið komum við saman í hádeginu til að ræða um taxta vegna upplestra og brýna fyrir höfundum að taka laun fyrir vinnu sína. Í kjölfarið höfum við staðið fyrir átaki þar sem við hvetjum fyrirtæki, félög og stofnanir til að greiða höfundum fyrir upplestra auk þess sem við höfum sent áminningu til grunnskóla um greiðslur til höfunda og gjaldskrá. Þá höfum við hrint af stað verkefninu Bókaveisla barnanna, en þar gefst félagsmönnum tækifæri til að skrá sig með bókartitil á lista sem sendur er á grunnskólana. Minnt er á gildi þess að fá höfunda í heimsókn og að auki vísað í gjaldskrá RSÍ. Er það von okkar að þetta geti orðið árleg sending frá RSÍ og markmiðið er að auðvelda aðgengi að höfundum og greiða leiðir bókmenntanna inn í skólana.

Framkvæmdastjórinn fór á dögunum utan til fundar við fulltrúa bókasafnssjóða höfunda um víða veröld. Þar var mál manna að staða norrænu sjóðanna væri góð miðað við önnur lönd. Víða er hart sótt að höfundaréttinum og því ljóst að aðilar samtaka um bókasafnssjóði þurfa að standa enn þéttar vörðinn og gæta að hagsmunum höfunda þegar margir seilast eftir réttindum þeirra.

Hér heima þokast samningar. Þriggja manna nefnd RSÍ hefur um langa hríð glímt við að lenda samningum við RÚV um sjónvarp, útvarp og stafræna miðlun. Þeirri vinnu miðar ágætlega undir stjórn lögmanns RSÍ, Sigríðar Rutar Júlíusdóttur. Verið er að undirbúa lokasamningalotu sem vonast er til að geti hafist innan skamms.

Verkefnið Skáld í skólum gekk vel þetta haustið. Níu höfundar fóru í 75 skólaheimsóknir á öllum grunnskólastigum með sögur og ljóð, rapp og höfundasmiðjur.

Stóra verkefnið á skrifstofunni þessa dagana eru launaútreikningar. Unnið er að kortlagningu á kjörum rithöfunda. Markmiðið með þessari vinnu er að vera tilbúin með upplýsingapakka og vel nestuð fyrir viðræður við næsta menntamálaráðherra.

Að lokum ber að geta þess að nefnd um bókmenningarstefnu mun skila af sér tillögum til menntamálaráðherra fyrir 1. desember næstkomandi. Nefndarmenn eru nokkuð sammála og einhuga um hvað gera þarf til að styðja við og styrkja tungumál, læsi og bókmenningu þjóðar. RSÍ talar fyrir hugmyndum eins og innkaupastefnu fyrir bókasöfnin að norskri fyrirmynd, stuðningi við útgáfu myndskreyttra barnabóka, og kraftmikilli innspýtingu í Bókasafnssjóð höfunda og launasjóð rithöfunda. Stoðkerfið er til staðar, en stórauka þarf fjárframlögin eftir langtíma svelti svo bókmenntirnar blómstri.

RSÍ og FÍBÚT stóðu saman að fjölmennum fundi með frambjóðendum í Safnahúsinu um aðgerðir til bjargar tungumáli og bókmenntum nú fyrir kosningar. Krafa um afnám virðisaukaskatts af bókum virðist orðin að þverpólitísku verkefni og það verður ánægjulegt að fylgjast með nýrri ríkisstjórn sem lætur það verða sitt fyrsta verk að afnema skattinn.

Að þessu sögðu er rétt að minna á jólaboðið hér í húsi. Það er nú ekki lítið mikilvægt að hafa gaman af þessu! Boðið verður haldið þann fjórtánda desember næstkomandi og  það er skyldumæting kl. 17:00.

Njótið daganna, Kristín Helga


Jæja frá formanni

Jæja, kæru félagar.

Haustverkin kalla og við höldum áfram að stuðla að bættu umhverfi höfunda og hugverka. Unnið er í hljóðbókamálum og fyrirhugað að halda hádegisfund um streymisveitur til samráðs og upplýsingar í næstu viku, mánudaginn 11. september kl. 12. Fljótlega hefst vinna á vegum menntamálaráðuneytis við mótun bókmenntastefnu og RSÍ á aðild að því starfi, en til stendur að sú nefnd skili af sér 1. desember.

Að venju eru Skáld í skólum að taka flugið þetta haustið og Tinna Ásgeirsdóttir stýrir því verkefni. Þá er stjórn að hanna herferð til að minna á greiðslur til höfunda og þá hrindum við úr vör kynningarverkefni fyrir handritshöfunda. Lögfræðiaðstoð við félagsmenn hefur verið stórlega aukin, enda margir sem nýta sér og njóta góðs af. Samningaviðræðum við RÚV miðar og lögmaður RSÍ leiðir það starf ásamt tveimur öflugum félagsmönnum. Það er óskandi að breiðvirkur og nothæfur samningur við RÚV liggi fyrir á vetri komandi.

Við trúum á mátt hinna mörgu. Í starfsumhverfi einyrkjans býr slagkrafturinn í fjöldahreyfingunni. Félagsmenn fara víða og gera margvíslega samninga eða standa jafnvel samningslausir. Landslag ritverkafólks hefur breyst mikið á liðnum áratug. Miðlarnir eru fjölbreyttir og ungir höfundar sem slást í hópinn skrifa inn í ótal ramma, rafræna og stafræna. Við erum sterk undir stórri regnhlíf þar sem 500 félagsmenn sameinast um að reka öfluga veitu fyrir upplýsingar, fjármagn og faglega ráðgjöf.

Frá upphafi stofnunnar hefur félagið starfað sem stéttarfélag allra rithöfunda og þótt rekja megi uppruna félagsins allt til ársins 1928 þá má þakka öll núverandi réttindi rithöfunda sameiningu þeirra í eitt stórt samband árið 1974. Í kjölfarið fengu rithöfundar mátt hinna mörgu til samstöðu og réttindabaráttu sem hefur skilað sér í breiðfylkingu sem starfar á traustum grunni.

Skrifstofa og lögmenn RSÍ hafa í gegnum tíðina aðstoðað við samninga um kvikmyndarétt að bókverkum, frumsamin handrit og leikverk hverskonar ásamt annarri ritverkasmíð. Þannig er RSÍ og verður alltaf stéttarfélag höfunda að hverskyns handritum og skiptir þá engu á hvaða formi verkið er í endanlegri mynd. Innan okkar raða er fjöldi handritshöfunda og leikskálda og RSÍ hefur alltaf þjónustað þá og sinnt þeirra réttindamálum og mun áfram gera. Þetta tel ég rétt að segja hér í okkar stóra hóp ef vera skyldi að það vefðist fyrir einhverjum.

Við skulum halda hópinn. Við ritverkafólk finnum okkar ótal farvegi. Leiðir okkar liggja víða en hagsmunirnir eru sameiginlegir. Við skulum standa saman og styðja hvert við annað. Þannig náum við best að finna mennskunni farveg í gegnum list okkar, hversu ólík sem verk okkar eru.

Kær kveðja, Kristín Helga


Jæja frá formanni

Jæja, kæru félagar. Það hefur sitthvað gleðilegt gerst og allt hefur tilhneigingu til að fara á besta veg, eins og segir í bókum.

Við Ragnheiður, framkvæmdastjóri, hittum kollegana í NFOR, Norræna þýðenda- og höfundaráðinu, á dögunum. Fyrirferðarmest var umræðan um hljóðbækur og höfundarétt. Talsmaður Storytel hélt erindi um starfssemi þessarar ört vaxandi hljóðbókaútgáfu: https://www.storytel.com/ Í kjölfarið höfum við fundað með Stefáni Hjörleifssyni, forsvarsmanni fyrirtækisins hérlendis, enda hyggur Storytel á landvinninga á Íslandi. Brýnt er að gera sterka samninga fyrir hönd höfunda og standa þannig vörð um höfundaréttinn um leið og stuðlað er að fjölbreyttari leiðum til bóklesturs. Mál þessi eru í nákvæmri skoðun hjá okkur og lögmanni RSÍ og í haust stefnum við svo á ítarlegan félagsfund um hljóðbókamálin með sérstakri áherslu á Storytel. Við munum taka mið af reynslu okkar kollega á norðurlöndum í þessum efnum.

Þá sótti framkvæmdastjóri fund Evrópska rithöfundaráðsins – EWC í byrjun júní. Kollegar okkar í Evrópu óttast mjög um sinn hag og finnst að sér þrengt. Sérstaklega er varað við þeirri tilhneigingu að deila höfundarétti með útgefendum. Forsvarsmenn rithöfunda alls staðar í Evrópu standa fast á þeirri skilgreiningu að höfundarétturinn sé ævinlega einstaklingsbundinn og miðist við skapara verksins. Það er líka víðar en á Íslandi sem höfundar þurfa að berjast fyrir því að fá greitt fyrir upplestra og heimsóknir. „Ordet är fritt men inte gratis,“ segja Svíar og Svisslendingar hafa nýlega hleypt af stokkunum átakinu „Soyez RemunérAuteurs“.Slagorðaherferðir kollega okkar í Evrópu eru skilvirkar og við stefnum á að fara í slíkt verkefni með haustinu. Tinna, verkefnisstjóri, og Vilhelm, stjórnarmaður, munu halda utan um þá hugmyndavinnu.

IHM, Innheimtumiðstöð rétthafa, er sjóður sem geymir bætur úr ríkissjóði fyrir löglega afritun verka á rafrænum og stafrænum miðlum. Þessi sjóður hefur nánast horfið á undanförnum áratug, en í gjörbreyttu tækniumhverfi hefur hann síst glatað gildi sínu. Stjórnvöld samþykktu í fyrra að stækka þennan sjóð upp í um 250 milljónir króna sem deilast niður á félög og stofnanir sem eiga aðild að IHM og þjóna sem veitustofnanir.  RSÍ er veitustofnun fyrir þetta fjármagn til ólíkra textahöfunda, hvort heldur innan félags eða utan. Nú þegar sjóðurinn stækkar á ný mun starfshópur á vegum RSÍ hanna gagnsætt og aðgengilegt úthlutunarkerfi úr þessum sjóði. Nýafstaðinn er aðalfundur IHM, en einungis um fimmtungur heildarupphæðar ársins 2017 hefur skilað sér úr ríkissjóði í þennan söfnunarsjóð það sem af er ári og viðræður við ríkisvaldið standa enn yfir um þessar greiðslur.

Menntamálaráðherra hyggst setja af stað starfshóp sem koma á með tillögur að bókmenningarstefnu. Til stendur að skoða íslenska bókaútgáfu og aðstæður hennar. Í starfshópnum eiga sæti fulltrúar frá Félagi íslenskra bókaútgefenda, RSÍ, Hagþenki, Miðstöð íslenskra bókmennta, mennta- og menningarmálaráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti.  Hópurinn á að skila tillögum um hvernig stuðningskerfi rithöfunda sé best háttað og hvernig námsbókum og útgáfu þeirra sé best fyrir komið. Einnig verður fjallað um umhverfi rafræns lesefnis og hljóðbóka, útgáfu barnabóka með sérstöku tilliti til myndskreyttra verka og léttlestrarbóka. Fjalla á um hvernig auka megi kaup safna á bókakosti og sitthvað fleira sem starfshópurinn telur brýnt að ræða.

Samningamálin verða áfram til skoðunar á haustdögum. Enn standa yfir samningaviðræður við RÚV og verður þeim framhaldið að loknum sumarleyfum. Sigríður Rut Júlíusdóttir, lögmaður RSÍ, er formaður nefndarinnar og hefur þar til fulltingis Sindra Freysson og Ottó Geir Borg. Vonir standa til þess að það takist að ljúka samningum við RÚV fyrir árslok.

Nýjum starfsstyrkjum úr Höfundasjóði RSÍ var úthlutað í fyrsta sinn nú í júní. Auglýst var eftir umsóknum í maí en alls sóttu 60 höfundar um og 10 höfundar fengu hver um sig starfsstyrk að upphæð 350.000 kr. Rithöfundasamband Íslands óskar þeim til hamingju og góðs gengis í ritstörfum sínum.

Menntamálaráðherra dró lappir við að skipa nefnd svo úthluta mætti úr Bókasafnssjóði nú á vordögum. Málið leystist á elleftu stundu og var nefndin loks skipuð með hraði eftir opið bréf og áskorun til ráðherra frá formönnum RSÍ, Hagþenkis og Myndstefs og greitt var úr sjóðnum um leið og nefndin kom saman.

Hið ánægjulega gerðist í vor að ljóðabókaverðlaunin Maístjarnan voru afhent í fyrsta sinn og það var Sigurður Pálsson sem hlaut verðlaunin fyrir bók sína Ljóð muna rödd. Félagsmaður okkar, Kári Tulinius, kom þessum löngu tímabæru verðlaunum á koppinn. Maístjarnan er í samstarfi RSÍ við Landsbókasafn – Háskólabókasafn og leggur RSÍ til verðlaunafé.

Gaman er að geta þess að Gröndalshús í Grjótaþorpi er komið í gagnið hjá Bókmenntaborginni. Það er afar gleðilegt að sjá hve vel hefur til tekist, en Ragnheiður Þorláksdóttir, sem löngum var kennd við Sögufélagið, kom að máli við RSÍ og viðraði áhyggjur sínar af örlögum hússins með þeim afleiðingum að stofnaður var hollvinahópur sem hóf samtal við Reykjavíkurborg um skáldaskjól. Hafi Ragnheiður þakkir fyrir stóra sýn. Húsið er funda- og sýningahús auk vinnuaðstöðu sem leigð verður út til höfunda og fræðimanna. Einnig er skáldaskjól og fræðimannsíbúð í kjallara hússins. Íbúðin verður inni í bókunarkerfi RSÍ á heimasíðu og stendur erlendum höfundum og þýðendum til boða sem vilja koma hingað til að vinna.

Rithöfundasambandið er öflugt bandalag skrifandi stétta. Þannig fjölgar félagsmönnum stöðugt og er þar um að ræða virka höfunda fjölbreytts efnis, svo sem fræðihöfunda, ljóðskáld og leikskáld, skáldsagna- og handritshöfunda og barnabókahöfunda. Nú eru félagar orðnir 509 talsins. Það er afar ánægjulegt enda úreldist aldrei mátturinn sem býr í mörgum.

Skrifstofa Rithöfundasambandsins verður lokuð vegna sumarleyfa í fjórar vikur frá 13. júlí til 13. ágúst.

Gangi ykkur ritstörfin sem best og njótið sumardaganna.

Kristín Helga


Ársskýrsla formanns á aðalfundi 27. apríl.

Kæru félagar,

Það er skarð fyrir skildi, því átta félagsmenn létust á liðnu starfsári. Það voru þau: Sigríður Eyþórsdóttir, Ólöf Eldjárn, Ingibjörg Haraldsdóttir, Stefán Sigurkarlsson, Vigfús Geirdal, Þorvarður Helgason, Þórhallur Þórhallsson og Sigurður A. Magnússon

Við minnumst þessa góða fólks með þögn.

Í þessum hópi eru tveir fyrrum formenn og heiðursfélagar, þau Sigurður og Ingibjörg, sem lögðu línur og komu að mótun þess kjaraumhverfis sem við upplifum í dag. Réttindabarátta ritlistamanna er ýmist varnar- eða sóknarbarátta. Það er svo okkar, sem stöndum í brúnni hverju sinni, að meta hvenær skal sækja og hvenær skal verjast – allt eftir því við hverja á að etja og hvers eðlis hagsmunir eru. Sjaldan er það því miður þannig að allir geri sér grein fyrir gildi og vægi ritverka í siðmenningunni og í raun þykir mér alltaf jafn merkilegt að það þurfi að heyja baráttu fyrir sterkri umgjörð um ritlistina, berjast fyrir þessum grunntóni mannlegrar tilvistar. Svo einkennilegt að samfélagar okkar geri sér ekki alltaf og allir grein fyrir mennskunni og félagslæsinu sem felst í ritverkunum.

Á liðnu ári héldum við aðalfund að vori og svo framhaldsaðalfund í haust þar sem ljúka þurfti stjórnarkjöri frá vorfundi. Starfssemi RSÍ er nokkuð umfangsmikil og í mörg horn að líta. Ragnheiður er hér framkvæmdastjóri í fullu starfi, yfir og allt um kring,  og Tinna kom til liðs við okkur í fyrra sem verkefnisstjóri í hálfu starfi. Nýverið staðfesti stjórn fastráðningu hennar, enda er hún mikill happafengur.  Sjálf er ég oftast á þeytingi og dagarnir stundum langir, en sjaldnast leiðinlegir. Hér er atast í mörgu og má skipta starfsseminni í samninga, sjóðamál, samstarf við stjórnvöld og stofnanir, erlent samstarf og fræðslu-  og félagsstörf, svo sem rekstur orlofshúsa og skáldaskjóla.

Lesa meira


Jæja frá formanni

Jæja, kæru félagar!

Hér í Gunnarshúsi er alla daga unnið að því að styrkja stoðir ritlistarinnar.  Samningavinna er hafin á milli RÚV og RSÍ, en í samninganefnd RSÍ eru Sigríður Rut Júlíusdóttir, lögmaður RSÍ, Sindri Freysson og Ottó Geir Borg. Gamlir samningar eru teknir upp og unnið að því að lenda nýjum og nothæfum samningum um efni í útvarpi, sjónvarpi og á öðrum rafrænum miðlum. Við höfum óskað eftir viðræðum við bókaútgefendur til að skoða útgáfu- og þýðingasamninga ásamt því að ræða önnur sameiginleg hagsmunamál. Þá erum við á fundalista menntamálaráðherra og göngum fast á eftir því að fá fund með honum hið fyrsta um ritlistina og læsið í landinu.

Menntamálaráðherra er fagráðherra tungumáls og ritlistar og á sem slíkur að funda reglulega með hagsmunaaðilum. Ég vænti þess að það samtal hefjist innan tíðar. Við áttum gott samstarf við fyrrverandi menntamálaráðherra þótt ekki skilaði það afnámi virðisaukaskatts á bækur eða ýmsu öðru á óskalista okkar. Hinsvegar kom út úr því samstarfi myndarleg hækkun í Bókasafnssjóð sem fór úr 23 milljónum króna í ríflega 70 milljónir í stjórnartíð fyrrverandi ráðherra. En auðvitað er það samt ósköp lítilsverð upphæð fyrir afnot og aðgang almennings að öllum bókmenntum í landinu og nýr ráðherra þarf að láta verkin tala og stækka til muna sjóðinn. Þarna er ekki um að ræða styrki heldur beinar greiðslur fyrir afnot og það hefur stundum tekið tíma að útskýra það fyrir stjórnmálamönnum. Sanngjörn og réttmæt staða þessa sjóðs er að minnsta kosti 300 milljónir króna á ári miðaði við núgildandi verðlag, auk þess sem hann þarf að komast í mun stöðugra umhverfi svo afnotagjöld af bókum séu ekki háð geðþótta ráðamanna hverju sinni. Þá höldum við áfram að hamra á mikilvægi þess að afnema virðisaukaskatt á bókum, allt þar til ráðamenn gera sér grein fyrir alvöru máls og taka þá ábyrgu ákvörðun að hætta að skattpína bókmenntir. Katrín Jakobsdóttir tók þessa umræðu upp á Alþingi á dögunum og var ánægjulegt að finna fyrir stuðningi á þingi fyrir því að afleggja þennan ósið.

Þá má geta þess að viðræður eru að hefjast á milli RSÍ og menntamálaráðuneytis vegna samnings við Hljóðbókasafn.

Gunnarshús er mikið notað. Erlendir gestir skiptast á að nýta íbúð í kjallara og félagsmenn vinna á skrifstofum efri hæðar. Sögufélagið er í Norðurstofu og fundir og mannfagnaðir eru að staðaldri í húsinu. Framundan er spennandi sviðslistamálþing í Gunnarshúsi og verða lögðu undir það tvö kvöld, 14. og 27. mars, svo takið dagana endilega frá.  Hlín Agnarsdóttir hefur komið að því skipulagi. Nýlega var í húsinu ánægjulegur fundur þar sem Síung – félag barnabókahöfunda var endurvakið. Það er mikill styrkur að hafa innanhúss starfandi hagsmunahópa fyrir mismunandi greinar og svo gott að barnabókahöfundar taki höndum saman og þétti raðirnar.

Með aðgangi að nýju póstkerfi getur skrifstofa RSÍ nú auðveldlega staðið fyrir könnunum af ýmsu tagi. Slíkar kannanir verða nýttar til að styrkja gagnabankann okkar og kortleggja ritlistina, en það er nauðsynlegt til að skýra markmiðin og herða baráttuna fyrir ritverkafólk. Kannanir munu miðast við úrtakshópa. Sama kerfi gerir okkur nú kleift að hafa allar kosningar rafrænar á vegum félagsins. Því brýnum við fyrir félagsmönnum að taka þátt í lýðræðinu. Með virkri þátttöku byggjum við öflugt stéttarfélag.

Rithöfundasambandið hefur stækkað hratt undanfarin misseri. Það er ásókn í félagið og teljum við nú rétt undir fimmhundruð félagsmönnum. Þar hafa bæst í hópinn ungir ritlistamenn og eldri sem skrifa inn í alla og ólíka miðla samfélagsins. Við félagsmenn eigum það sameiginlegt að vilja lifa af ritstörfum og vera dugandi gæslumenn tungu og menningar.

Jæja, þetta átti nú ekki að verða svona langt, en að lokum fagna ég nýjum ljóðaverðlaunum sem Rithöfundasambandið og Landsbókasafnið standa saman að. Það er okkar maður, Kári Tuliníus, sem hefur veg og vanda að þessu verkefni ásamt öðru góðu fólki. Ákveðið hefur verið að halda ljóðaverðlaunahátíðina í maí og afhenda verðlaun fyrir bestu ljóðbók sem skilað hefur verið til Landsbókasafns á árinu 2016.

Þá bið ég alla vel að skrifa og lifa.

Kristín Helga