Rithöfundasamband Íslands

The Writers' Union of Iceland


Tilnefningar til Íslensku þýðingaverðlaunanna

Tilnefndir2018Tilkynnt var um tilnefningar til Íslensku þýðingaverðlaunanna í gær. Að þessu sinni fengu 6 bækur tilnefningar og fara þær hér á eftir, ásamt umsögn dómnefndar. Dómnefnd skipuðu Steinþór Steingrímsson, Brynja Cortes Andrésardóttir og Hildur Hákonardóttir. Afhending þýðingarverðlaunanna er fyrirhuguð í febrúar á komandi ári.

Þetta er Alla, eftir Jon Fosse í þýðingu Hjalta Rögnvaldssonar. Dimma gefur út.
Jon Fosse er einn kunnasti samtímahöfundur Norðmanna, afkastamikill skáldsagnahöfundur, ljóðskáld og leikskáld. Þetta er Alla segir frá lífi, dauða og missi í litlu húsi við norskan fjörð. Sagan gerist í hugarflæði og spannar í senn fáeinar klukkustundir og margar kynslóðir. Fortíð og nútíð renna saman í löngum málsgreinum sem flæða eins og öldur og draga lesandann inn í heim sögunnar. Þetta er Alla er fimmta bók Jons Fosse sem kemur út í íslenskri þýðingu Hjalta Rögnvaldssonar. Þýðing Hjalta virkar áreynslulaus, á látlausu máli sem fellur vel að efni og inntaki sögunnar.

Hin Órólegu, eftir Linn Ullmann í þýðingu Ingibjargar Eyþórsdóttur.
Bjartur gefur út.
Í Hinum órólegu segir Linn Ullmann frá bernsku sinni og foreldrum sínum, leikkonunni Liv Ullmann og leikstjóranum Ingmar Bergman. Hún tvinnar saman skáldskap, viðtöl og endurminningar um sundraða fjölskyldu við frásagnir af atburðum og persónulýsingar, svo úr verður ljóðrænn vefur, fullur af þrá, ást og söknuði. Þýðandinn þarf að takast á við margvísleg form og túlka stórar persónur svo þær fái að lifa (og deyja) án þess að sérkenni verksins glatist. Ingibjörgu Eyþórsdóttur, tekst það af lipurð og fylgir höfundinum í leit að uppruna sínum og eltingarleik við að skapa heild sem aldrei verður að raunveruleika.

Víti, eftir Dante Alighieri í þýðingu Einars Thoroddsen. Forlagið dreifir.
Gleðileikurinn guðdómlegi eftir Dante Alighieri er eitt áhrifamesta bókmenntaverk allra tíma. Fyrsti hluti þessa sjöhundruð ára gamla söguljóðs, Víti, birtist nú í fyrsta skipti í heild sinni í bundnu máli á íslensku. Áralöng glíma þýðandans, Einars Thoroddsen, við ítalska rímformið, tersínuháttinn, sem hann setur sér að vinna eftir, er virðingarverð og reynir verulega á þanþol tungumálsins. Þótt þýðandinn beri ætíð virðingu fyrir upprunaverkinu verður þýðingin á köflum gáskafull og fjörug með óvæntum og oft grínaktugum tilvísunum í íslenskan sagnaarf og þjóðsögur. 

Hinir smánuðu og svívirtu, eftir Fjodor Dostojevskí í þýðingu Gunnars Þorra Péturssonar og Ingibjargar Haraldsdóttur. Forlagið gefur út.
Í verkum sínum skapaði Dostojevskí margar af eftirminnilegustu persónum bókmenntanna. Hinir smánuðu og svívirtu naut frá upphafi mikillar hylli en hún fæst við kunnugleg stef; ást og hatur, fyrirgefningu og þjáningu. Fyrir töfra höfundarins lifa hinar smánuðu, svívirtu og svívirðilegu persónur sögunnar áfram með lesandanum löngu eftir að lestri er lokið. Á máli sem er í senn gamalt og nýtt opnar lifandi þýðing Gunnars Þorra Péturssonar og Ingibjargar Haraldsdóttur 19. aldar Rússland upp á gátt fyrir íslenskum lesendum.

Etýður í snjó, eftir Yoko Tawada í þýðingu Elísu Bjargar Þorsteinsdóttur. Angústúra gefur út.
Yoko Tawada er japanskur höfundur, sem vinnur á mörkum tungumála og menningarheima, skrifar bæði á japönsku og þýsku. Etýður í snjó er þrískipt. Þremur kynslóðum ísbjarna er ljáð rödd, innflytjendum í manngerðum heimi. Sögur þeirra eru seiðmögnuð blanda af raunverulegum atburðum og draumkenndum furðusögum. Fjallað er um hið mannlega og hið dýrslega, áþján og kúgun, en um leið er tekist á við stærstu viðfangsefni nútímans, svo sem fólksflutninga, þjóðerni og loftslagsbreytingar. Elísu Björgu Þorsteinsdóttur tekst með næmni og lipurð að færa þessa margbreytilegu menningar- og tungumálaheima yfir á íslensku. 

Sæluvíma, eftir Lily King í þýðingu Ugga Jónssonar. Angústúra gefur út.
Lily King byggir skáldsögu sína Sæluvímu á þremur raunverulegum persónum, frumkvöðlum í mannfræði sem stunda rannsóknir á ættbálkum í Nýju-Gíneu á fjórða áratug síðustu aldar. Í bókinni er tekist á við stórar spurningar um leitina að þekkingu og takmörk hennar, félagsleg kerfi og félagslega óreiðu. Textinn sem Uggi Jónsson tekst á við er lífrænn, tjáir skynjun og ástand þess sem flýr úr vestrænu menningarumhverfi í rakan og heitan frumskóginn. Á yfirvegaðan og sannfærandi máta tekst Ugga að fella íslensku að heimi sem er flestum okkar fjarlægur.


Meirihluti landsmanna les bækur og fær hugmyndir að lesefni frá vinum og ættingjum. Konur lesa meira en karlar.

Miðstöð íslenskra bókmennta lét nýlega gera könnun á viðhorfi þjóðarinnar til m.a. bóklestrar, þýðinga, bókasafna og opinbers stuðnings við bókmenntir.

Niðurstöðurnar gefa sterkar vísbendingar um að lestur sé enn stór þáttur í lífi landsmanna og að viðhorf fólks sé jákvætt í garð bókmennta, lestrar og opinbers stuðnings við bókmenntir. Athyglisvert er að svarendum á aldrinum 18-24 ára finnst mikilvægara en öðrum aldurshópum að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi. Karlar lesa að meðaltali 2 bækur á mánuði en konur 3,5 og þær eru hlynntari opinberum stuðningi við bókmenntir en karlar. Vinir og ættingjar hafa mest áhrif á val á lesefni en einnig vegur umfjöllun í fjölmiðlun þungt.

 

  • Samkvæmt niðurstöðum könnunarinnar telur yfirgnæfandi meirihluti landsmanna, eða um 79%, mikilvægt að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi, sem er hærra hlutfall en í sambærilegri könnun frá síðasta ári. Konur eru í meirihluta þeirra og fólk á aldrinum 18-24 ára.

Opinber-studningur

Mynd 1. Niðurstöður fyrir spurninguna Hversu mikilvægt eða lítilvægt finnst þér að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi?” Myndin sýnir hlutfall þeirra sem tóku afstöðu.

  • Niðurstöður sýna að 72% svarenda hafa lesið eða hlustað á bók/bækur síðastliðna 30 daga að hluta eða í heild. Um 86% þeirra hafa lesið hefðbundnar bækur á síðustu 12 mánuðum, 31% lesið rafbækur og 35% hlustað á hljóðbækur. Karlar lesa að meðaltali 2 bækur á mánuði en konur 3,5.

Mynd 2. Niðurstöður fyrir spurninguna Hversu margar bækur hefur þú lesið eða hlustað á síðastliðna 30 daga, að hluta eða í heild?” Myndin sýnir hlutfall þeirra sem tóku afstöðu.

  • Samkvæmt niðurstöðum fá um 56% svarenda hugmyndir að lesefni frá vinum og ættingjum, um 40% í umfjöllun í fjölmiðlum, 30% í umfjöllun á samfélagsmiðlum, um 26% í bókabúðum, um 25% í auglýsingum og um 20% á bókasöfnum.

Hugmyndir-ad-lesefni

Sjá ítarlegri niðurstöður um þrjár ofangreindar spurningar hér .

Þátttakendur voru spurðir eftirfarandi sjö spurninga:

  1. Hversu margar bækur hefur þú lesið eða hlustað á síðastliðna 30 daga, að hluta eða í heild?“
  2. Hversu oft eða sjaldan hefur þú lesið/hlustað á bækur með eftirfarandi hætti á síðastliðnum 12 mánuðum?“
  3. Lest þú á íslensku eða öðru tungumáli?“
  4. Hversu oft eða sjaldan hefur þú nýtt þér þjónustu bókasafna á Íslandi á síðastliðnum 12 mánuðum?“
  5.  „Hversu sammála eða ósammála ert þú eftirfarandi fullyrðingu: Það er mikilvægt að þýða nýjar erlendar bækur á íslensku.“
  6. Hvar færð þú helst hugmyndir að lesefni?“
  7. Hversu mikilvægt eða lítilvægt finnst þér að íslenskar bókmenntir hafi aðgang að opinberum stuðningi?“

Sjá heildarniðurstöður könnunarinnar hér .

Zenter rannsóknir framkvæmdi könnunina fyrir Miðstöð íslenskra bókmennta dagana 31. október til 12. nóvember sl., úrtakið var 2480 einstaklingar, 18 ára og eldri, og var svarhlutfall 53% eða 1311 manns. Tekið er tillit til kyns, aldurs og búsetu.

Auk Miðstöðvar íslenskra bókmennta lögðu eftirtaldir könnuninni lið: Borgarbókasafn, Félag bókaútgefenda, Hagþenkir, Landsbókasafn – Háskólabókasafn, Reykjavík Bókmenntaborg og Rithöfundasamband Íslands.


Verðlaun bóksala 2018

Tilkynnt var í Kiljunni þann 12. desember hvaða bækur hljóta Verðlaun bóksala í ár. Verðlaun eru veitt í átta flokkum.

Íslensk skáldverk

Ungfrú Ísland eftir Auði Övu Ólafsdóttur hlaut fyrsta sæti í flokki íslenskra skáldverka, Kláði eftir Fríðu Ísberg hlaut annað sæti og Þorpið eftir Ragnar Jónasson lenti í þriðja sæti.

Ljóðabækur

Sálumessa eftir Gerði Kristnýju hlaut fyrsta sætið í flokki ljóðabóka, Smáa letrið eftir Lindu Vilhjálmsdóttur annað sætið og Því miður eftir Dag Hjartarson hreppti þriðja sætið.

 Ungmennabækur

Í flokki ungmennabóka var Ljónið eftir Hildi Knútsdóttur efst á lista, Rotturnar eftir Ragnheiði Eyjólfsdóttur hreppti annað sætið og Sölva saga Daníelssonar eftir Arnar Már Arngrímsson lenti í þriðja sætinu.

 Ævisögur

Hasim eftir Þóru Kristínu Ásgeirsdóttur hlaut efsta sætið í flokki ævisagna, Hornauga eftir Ásdísi Höllu Bragadóttur hlaut annað sæti og Skúli fógeti eftir Þórunni Jörlu Valdimarsdóttur lenti í þriðja sæti ásamt Hundakæti eftir Þorstein Vilhjálmsson.

 Handbækur

Í flokki handbóka lenti Flóra Íslands eftir Þóru Ellen Þórhallsdóttur, Hörð Kristinsson og Jón Baldur Hlíðberg í fyrsta sæti, Stund klámsins eftir Kristínu Svövu Tómasdóttur í öðru sæti og Gleðin að neðan eftir Ninu Brochmannog Ellen Støkken Dahl (í þýðingu Sögu Kjartansdóttur) í þriðja sæti.

 Íslenskar barnabækur

Ljóðpundari eftir Þórarinn Eldjárn með myndskreytingum eftir Sigrúnu Eldjárn hlaut fyrsta sæti í flokki íslenskra barnabóka, annað sætið kom í hlut Skarphéðins Dungal eftir Hjörleif Hjartarson með myndskreytingum eftir Rán Flygenring og Þitt eigið tímaferðalag eftir Ævar Þór Benediktsson lenti í þriðja sæti.

 Þýddar barnabækur

Múmínálfarnir eftir Tove Jansson í þýðingu Steinunnar Briem og Þórdísar Gísladóttur hlaut fyrsta sætið, Miðnæturgengið eftir David Walliams í þýðingu Guðna Kolbeinssonar lenti í öðru sæti og Handbók fyrir ofurhetjur eftir Elias og Agnes Våhlund í þýðingu Ingunnar Snædal í hinu þriðja.

 Þýddar skáldsögur

Í flokki þýddra skáldsagna lenti Allt sundrast eftir Chinua Achebe í þýðingu Elísu Bjargar Þorsteinsdóttur í fyrsta sæti, Smásögur heimsins: Asía og Eyjaálfa (ýmsir þýðendur) í öðru sæti og Homo sapína eftir Niviac Korneliussen í þýðingu Heiðrúnar Ólafsdóttur í þriðja sæti.


Rúnar Snær Reynisson sigurvegari í smásagnasamkeppni í tilefni af 70 ára afmæli Mannréttindayfirlýsingarinnar

Í dag, þann 10. desember, eru liðin 70 ár síðan Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna var samþykkt af 48 aðildarríkjum SÞ, þar á meðal Íslandi. Til að fagna þessum merku tímamótum stóðu sendinefnd Evrópusambandsins á Íslandi, upplýsingaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna fyrir Vestur-Evrópu, Rithöfundasamband Íslands og Hugvísindastofnun Háskóla Íslands fyrir smásagnasamkeppni um mannréttindi og bárust alls 75 sögur í keppnina. Vilborg Davíðsdóttir, varaformaður RSÍ, tilkynnti um sigurvegara í dag á opnum hátíðarfundi um Mannréttindayfirlýsinguna í Veröld – húsi Vigdísar.

Rúnar Snær Reynisson bar sigur úr býtum og tók við viðurkenningarskjali frá sendiherra ESB á Íslandi, Michael Mann, og las upp úr smásögu sinni ,,Héðan í frá“.

Rithöfundasamband Íslands óskar Rúnari innilega til hamingju með viðurkenninguna.

Umsögn dómnefndar um söguna:

,,Höfundur leyfir ímyndunaraflinu að takast á við stöðu sem gæti beðið jarðarbúa ef fram heldur sem horfir. Þetta er efnismikil og vel skrifuð framtíðarsaga.

Sagan fjallar um gjörbreyttan heim í náinni framtíð, eftir menningarhrun og náttúruhamfarir sem enn setja mark á lífið sem sagan lýsir. Vindar gnauða á kaldranalegum berangri og grímuklætt fólk skýst á milli skýla, á flótta undan eilífum sandstormi.

Sykurhúðuð harðstjórn ræður ríkjum hjá kynslóðinni sem tekur við völdum eftir hrunið og refsar hún foreldrum sínum í kerfisbundum sýndarréttarhöldum.

Gerð er tilraun til að endurrækta mannkyn í þessum breytta heimi, með hjálp hugleiðslu og sjálfsdáleiðslu, til að eyða óæskilegum hneigðum en þeim fylgja jafnframt fleiri mannlegar tilfinningar sem við álítum hluta mennskunnar. Mannréttindi einstaklinga víkja fyrir heildarhagsmunum en mannréttindabrotum er framfylgt af þeirri mannúð sem efni standa til.“

Dómnefnd skipuðu þau Ástráður Eysteinsson prófessor, Gauti Kristmannsson prófessor og Halldóra K. Thoroddsen rithöfundur. Alls bárust hvorki fleiri né færri en 75 sögur í samkeppnina.

Vinningshafinn hlýtur í verðlaun þriggja vikna dvöl á dvalarsetri á meginlandi Evrópu.

Sagan verður birt á næstu dögum.


Höfundakvöld fimmtudaginn 13. desember kl. 20.00

13. des

Það er háflóð í einu besta barnabókaflóði síðustu ára. Fjórir barnabókahöfundar ætla að taka sér hlé frá atinu sem fylgir bókaútgáfu og bjóða öllu áhugafólki um barnabókmenntir til stofu í Gunnarshúsi fimmtudaginn 13. desember kl. 20:00. Þetta kvöld verða boðin grið frá jólastressi, hasar og veseni og þess í stað lagt upp með að eiga góða stund saman.

Höfundarnir sem bjóða til stofu eru eftirtaldir:

Hjalti Halldórsson (Draumurinn)
Arndís Þórarinsdóttir (Nærbuxnaverksmiðjan)
Sævar Helgi Bragason (Svarthol)
Ævar Þór Benediktsson (Þitt eigið tímaferðalag)

Heitt kaffi, piparkökur og nóg af kertaljósum og góðum sögum.


Tilnefningar til Fjöruverðlaunanna

fjara.jpgNíu bækur eru tilnefndar til Fjöruverðlaunanna – bókmenntaverðlauna kvenna.

Eftirfarandi höfundar og bækur hlutu tilnefningar:

Fagurbókmenntir

  • Ástin, Texas eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur
  • Ungfrú Ísland eftir Auði Övu Ólafsdóttur
  • Kláði eftir Fríðu Ísberg

Dómnefnd skipuðu Guðrún Lára Pétursdóttir, Jóna Guðbjörg Torfadóttir og Kristín Ástgeirsdóttir.

Fræðibækur og rit almenns eðlis

  • Þjáningarfrelsið – óreiða hugsjóna og hagsmuna í heimi fjölmiðla eftir Auði Jónsdóttur, Báru Huld Beck og Steinunni Stefánsdóttur
  • Krullað og klippt: Aldarsaga háriðna á Íslandi eftir Báru Baldursdóttur og Þorgerði H. Þorvaldsdóttur
  • Skiptidagar – Nesti handa nýrri kynslóð eftir Guðrúnu Nordal

Dómnefnd skipuðu Dalrún J. Eygerðardóttir, Sóley Björk Guðmundsdóttir og Unnur Jökulsdóttir.

Barna- og unglingabókmenntir

  • Lang-elstur í leynifélaginu eftir Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur
  • Fíasól gefst aldrei upp eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur
  • Sjúklega súr saga eftir Sif Sigmarsdóttur og Halldór Baldursson

Dómnefnd skipuðu Arnþrúður Einarsdóttir, Guðrún Jóhannsdóttir og Sigrún Birna Björnsdóttir.

Rökstuðningur dómnefnda

Fagurbókmenntir

Ungfrú Ísland eftir Auði Övu Ólafsdóttur (Benedikt, 2018)

Skáldsagan Ungfrú Ísland eftir Auði Övu Ólafsdóttur gerist á sjöunda áratug síðust aldar og lýsir ferð ungrar skáldkonu frá heimahögum til Reykjavíkur þar sem draumar hennar eiga að rætast. Höfundur lýsir annars vegar heimi kaffihúsaskálda og athafnamanna þar sem konur eru aðeins viðfang sem má káfa á og klípa í. Hins vegar er bókin saga um vináttu og sköpunarþrá ungs fólks sem sker sig úr í veröld þröngsýni og íhaldssemi. Stíllinn er fullur af lúmskum húmor og háði en jafnframt þungum undirtóni kúgunar og karlrembu. Persónur eru dregnar skýrum dráttum og víða er tákn að finna, t.d. í nöfnum sögupersónanna sem vísa til stöðu þeirra og væntinga. Ungfrú Ísland kallast á við ýmis verk bókmenntasögunnar sem fjallað hafa um rithöfundadrauma ungra manna og dregur þannig á athyglisverðan hátt fram þann þrönga stakk sem konum hefur verið sniðinn, bæði innan skáldskaparins og utan. Ungfrú Ísland er frábær skáldsaga um frelsi og fjötra.

Kláði eftir Fríðu Ísberg (Partus, 2018)

Smásagnasafnið Kláði eftir Fríðu Ísberg geymir 14 sögur sem allar eiga það sameiginlegt að fjalla um einstaklinga sem á einhvern hátt klæjar undan aðstæðum sínum. Hið knappa form smásögunnar er hér nýtt til hins ítrasta og með fáum dráttum tekst höfundi að draga upp ljóslifandi persónur og kunnuglegar kringumstæður. Frásögnin er uppfull af leiftrandi húmor og óvæntum sjónarhornum, stíllinn er léttur og áreynslulaus. Þótt sögurnar standi fyllilega undir sér sem sjálfstæð verk magnast kraftur þeirra þegar þær eru lesnar í samhengi hver við aðra. Umfjöllun um mannleg tengsl og tengslaleysi liggur eins og rauður þráður í gegnum bókina auk þess sem hún endurspeglar á næman hátt þær kröfur sem nútímasamfélag gerir til fólks en ekki síður þær sem við gerum sjálf, meðvitað eða ómeðvitað, til annarra. Kláði er spriklandi ferskt skáldverk, dregið beint upp úr samtímanum.

Ástin, Texas eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur (Bjartur, 2018)

Smásagnasafnið Ástin, Texas eftir Guðrúnu Evu Mínervudóttur geymir fimm smásögur sem láta ekki mikið yfir sér; þær eru lágstemmdar á yfirborðinu en undir niðri krauma miklar tilfinningar. Umfjöllunarefnið er nánd og þá einkum skorturinn á henni. Tilvitnun í byrjun bókar slær tóninn en þar er vitnað í orð Lacans: „Ástarsambönd eru ekki til.“ Heita má að þetta sé sá grunntónn sem sveigir sögurnar saman og þær hverfast um, hver með sínum hætti. Ástarsamböndin í sögunum eru af fjölbreyttum toga en eiga það sameiginlegt að vera á einhvern hátt löskuð. Þetta er býsna vel gert; mannlýsingar eru trúverðugar og vekja samkennd með persónum og samskiptum þeirra er lýst af slíkri dýpt og næmi að þau láta lesandann vart ósnortinn. Þrátt fyrir erfitt viðfangsefni er stíllinn léttur, lipur og myndrænn og jafnan er stutt í húmorinn. Það er unun að lesa sagnasveiginn Ástin, Texas.

Fræðibækur og rit almenns eðlis

Þjáningarfrelsið – óreiða hugsjóna og hagsmuna í heimi fjölmiðla eftir Auði Jónsdóttur, Báru Huld Beck og Steinunni Stefánsdóttur (Mál og menning, 2018)

Bókin Þjáningafrelsið – óreiða hugsjóna og hagsmuna í heimi fjölmiðla, eftir Auði Jónsdóttur, Báru Huld Beck og Steinunni Stefánsdóttur, er frábært framtak í heimi þar sem brýnt er að standa vörð um tjáningarfrelsið, í veröld þar sem afskipti stjórnmálaafla og eignarhald á fjölmiðlum getur leitt til hagsmunaárekstra. Bókin er safn viðtala við fólk sem tengist fjölmiðlum á einn eða annan máta. Útkoman er fjölbreytt umfjöllun um þá, auk þess sem áhrif samfélagsmiðla, persónuverndar, pólitíkur og peninga eru skoðuð. Þjáningarfrelsið tekur fyrir hin ýmsu mál út frá ólíkum viðmælendum en eiga það sameiginlegt að hafa verið á milli tannanna á Íslendingum. Allt frá gömlum málum til atburða sem gerast rétt áður en bókin fer í prentun. Þjáningafrelsið er ekki bók sem leitar lausna en lesandi er vissulega fróðari eftir lesturinn. Bókin skilur eftir sig spurningar, hugmyndir og vangaveltur um samfélagið og öruggt er að bókin verður góð heimild í framtíðinni til að skoða stöðu fjölmiðla og tjáningarfrelsis á Íslandi í upphafi 21. aldarinnar.

Krullað og klippt: Aldarsaga háriðna á Íslandi eftir Báru Baldursdóttur og Þorgerði H. Þorvaldsdóttur (Hið íslenska bókmenntafélag, 2018)

Bókin Krullað og klippt: Aldarsaga háriðna á Íslandi, eftir fræðikonurnar Báru Baldursdóttur og Þorgerði Þorvaldsdóttur – er fyrsta sagnfræðilega rannsóknin hérlendis, sem gerir íslenskri háriðn ítarlega skil. Bókin er merkt framlag til iðnsögu Íslands en jafnframt einstakt tillegg til rannsókna á sviði kvenna- og kynjasögu á Íslandi. Í verkinu fáum við innsýn í kynjaða menningu háriðnaðarins, er gleggst birtist í hárgreiðslu- og rakarastofum – tvískiptum starfsvettvangi fagsins. Fróðleg er umfjöllunin um það hvernig konur og karlar tjáðu sig með hári sínu – og hvað sú tjáning getur sagt okkur um stöðu kynjanna á hverjum tíma. Höfundarnir rýna í sagnahefð lokkanna og miðla hársögu Íslands í liprum texta og mögnuðum myndum bókar, sem er í senn fagur óður til hárklippara og rakara Íslands. Bókin  vitnar um söguna sem fólk ber á höfði sér. Sögu sem hver tíð hefur áhrif á og hver maður getur breytt eftir því hvernig vindar blása.

Skiptidagar – Nesti handa nýrri kynslóð eftir Guðrúnu Nordal Unnur Jökulsdóttir (Mál og menning, 2018)

Bókin Skiptidagar – Nesti handa nýrri kynslóð segir frá ferðalagi fræðikonunnar Guðrúnar Nordal um menningararf og sögu okkar þjóðar. Guðrún Nordal er miðaldafræðingur en notar margvíslegt og fjölbreytt hráefni til að útbúa nesti handa nýjum kynslóðum, eins og hún útskýrir framtak sitt svo fallega. Þannig notar hún fræði sín, þekkingu og visku, en líka sögur af formæðrum og -feðrum til að sýna hver við erum og hvaðan við komum á tímum hraðra og stórstíga breytinga. Hún styðst einnig við túlkun samtímaskálda á goðsögnum og fornsögum og varpar fram kvenlægri sýn á söguna og menningararfinn, grefur upp hina huldu og þögguðu sögu kvenna. Um leið minnir hún á mikilvægi þess að hreykja sér ekki of hátt, og muna hversu hörð lífsbaráttan var hér gegnum aldirnar.  Bókin Skiptidagar er virðingarvert framtak, frumlegt og einlægt verk á fallegu og aðgengilegu máli. Þessi bók er lítill gimsteinn fyrir okkur samtímafólk Guðrúnar og eflaust komandi kynslóðir.

Barna- og unglingabókmenntir

Lang-elstur í leynifélaginu eftir Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur (Bókabeitan, 2018)

Bækurnar um vinina Rögnvald 97 ára sem er alls staðar langelstur og Eyju 7 ára eru afar glettnar og skemmtilegar. Í fyrri bókinni kenndi Eyja Rögnvaldi að lesa enda ekki seinna vænna en nú þarf að kenna honum á klukku ásamt því að vinna að háleynilegum aðgerðum á elliheimilinu Ellivöllum sem er nýtt heimili Rögnvalds. Eyja er snjöll stelpa, uppfinningasöm og úrræðagóð og heldur sérstaka orðabók yfir skrýtin orð sem hún heyrir. Sagan er viðburðarík og umfjöllunarefnið vekur vangaveltur hjá lesendum og tækifæri til útskýringa og samtals um tilfinningar og líðan, samhyggð og íslenskt mál. Myndskreytingar eru fallegar og styðja vel við textann. Bókin er vel byggð og spennandi með líflegar persónur og einfaldan stíl. Hún hentar bæði sem léttlestrarbók og til upplestrar fyrir yngri börn.  Bergrún Íris Sævarsdóttir er tilnefnd fyrir bókina Langelstur í leynifélaginu til Fjöruverðlaunanna 2019.

Fíasól gefst aldrei upp eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur (Mál og menning, 2018)

Ærslabelgurinn Fía Sól er flestum kunn enda er hér um að ræða sjöundu bókina í bókaflokkinum um hana. Höfundur dregur upp sannfærandi myndir af átökum og uppgötvunum í lífi Fíu Sólar, breyskleika hennar og styrk. Heimur Fíu Sólar er ekki samsettur af staðalímyndum heldur eru persónurnar lifandi og margræðar. Fíu Sól finnst hún órétti beitt en fræðist um rétt sinn með hjálp frá Umboðsmanni barna. Hún verður „björgunarforingi í eigin hjálparsveit“ og aðstoðar önnur börn í leit að réttlæti. Fía Sól gefst aldrei upp hvetur til umræðu, vekur lesendur til umhugsunar um þennan mikilvæga málaflokk og vekur athygli á starfi Umboðsmanns barna. Hin íslenska Lína langsokkur Fía Sól höfðar til allra aldurshópa hvort sem til yndislestrar fyrir 11 ára og yngri eða upplestrar fyrir yngri börn. Kristín Helga Gunnarsdóttir er tilnefnd fyrir bókina Fíasól gefst aldrei upp til Fjöruveðlaunanna 2019.

Sjúklega súr saga eftir Sif Sigmarsdóttur og Halldór Baldursson (Mál og menning, 2018)

Sjúklega súr saga fjallar um stóratburði Íslandssögunnar allt frá öndvegissúlum til Internetsins á frumlegan og skemmtilegan hátt. Bókinni er ætlað að vekja áhuga ungs fólks á sögunni og sýna fram á að í gamla daga hafi lífið hvorki verið betra né einfaldara. Uppsetning bókarinnar er til þess fallin að grípa í sem kennsluefni en einnig til eigin athugunar og upprifjunar enda er textinn bæði lipur og læsilegur og höfðar vel til barna og ungmenna frá um 10 ára aldri. Húmorinn er allsráðandi og setja myndskreytingar mikinn svip á bókina. Hér er á ferðinni metnaðarfullt verk þar sem Íslandssaga er sett fram á lipran, fyndinn og myndrænan máta fyrir ungmenni samtímans. Sif Sigmarsdóttir er tilnefnd fyrir bókina Sjúklega súr saga til Fjöruverðlaunanna 2019.


Aðventa lesin í Gunnarshúsum og víðar

adventa2webSaga Gunnars Gunnarssonar um eftirleitir Fjalla-Bensa og förunauta hans á Mývatnsöræfum, verður að venju lesin í Gunnarshúsum í Reykjavík og á Skriðuklaustri 9. desember, annan sunnudag í aðventu.

Hjá Rithöfundasambandi Íslands í Gunnarshúsi á Dyngjuvegi 8 les Jón Björnsson, sálfræðingur og rithöfundur, og hjá Gunnarsstofnun á Skriðuklaustri les Halldóra Malin Pétursdóttir leikkona. Lesturinn hefst á báðum stöðum kl. 13.30. Aðgangur ókeypis og allir velkomnir.

Frá árinu 2005 hefur Gunnarsstofnun staðið fyrir upplestri á Aðventu Gunnars Gunnarssonar og unnið að því að breiða þá hefð út. Sagan er ekki eingöngu lesin upphátt á aðventunni hér á landi því að t.a.m. geta Þjóðverjar notið hennar í Berlín þar sem íslenska sendiráðið hefur veg og vanda að upplestrinum og í Moskvu sér ODRI, vináttufélag Íslands og Rússlands um upplesturinn.

Gunnar Gunnarsson skrifaði nóvelluna Aðventu árið 1936 og kom hún út í fyrsta sinn það ár í Þýskalandi. Síðan þá hefur sagan um Benedikt, Eitil og Leó verið lesin víða um heim af milljónum manna, ekki síst í desember. Aðventa er það verk Gunnars sem þýtt hefur verið á flest tungumál og selst í stærstum upplögum. Hún kemur reglulega út í Þýskalandi hjá Reclam forlaginu og selst í allt að 2000 eintökum á ári enn þann dag í dag. Árið 2016 kom hún út á ítölsku og fleiri tungumálum og bara á Ítalíu seldist hún í um 10 þús. eintökum. Nýjasta þýðingin kom út sl. sumar í Aserbaídsjan og þar með varð Aðventa fyrsta íslenska skáldsagan til að vera þýdd á asersku.

ATH. meðfylgjandi mynd er myndskreyting úr enskri útgáfu á Aðventu frá 5. áratug síðustu aldar.