SAMNINGUR
um eintakagerð fyrir blinda, sjónskerta og lestrarhamlaða
byggt á 19. gr. höfundalaga nr. 73/1972 með áorðnum breytingum
1. gr.
Almenn ákvæði
1.1 Aðilar samningsins:
Samningur þessi er gerður af menntamálaráðuneyti f.h. Blindrabókasafns Íslands og Rithöfundasambandi Íslands.
2. gr.
Viðfangsefni samningsins og umfang
2.1 Viðfangsefni:
Samningur þessi kveður á um rétt Blindrabókasafns Íslands til gerðar hljóðupptaka á ritverkum á íslensku og til dreifingar í samræmi við höfundalög, reglugerðir sem settar eru með stoð í höfundalögum og í samræmi við ákvæði þessa samnings.
2.2 Notendur:
Hljóðupptökur sem framleiddar eru samkvæmt samningi þessum eru til afnota fyrir blinda, sjónskerta, lestrarhamlaða eða aðra þá sem vegna fötlunar eru ófærir um að lesa prentað mál. Forsenda fyrir aðgangi að þessu efni er að notandinn sé skráður sem slíkur hjá Blindrabókasafni Íslands. Útlán slíkra hljóðupptaka til annarra eru óheimil.
2.3 Stafræn framleiðsla:
Hljóðupptökur sem gerðar eru samkvæmt samningi þessum má framleiða og geyma á stafrænu formi. Á grundvelli hinnar stafrænu gerðar má framleiða eintök af upptökunum í ólíkum gerðum og fyrir mismunandi afspilunartækni eftir því sem hentar þörfum og aðstæðum notenda sem skilgreindir eru í 2.2.
3. gr.
Öryggisákvæði, dreifing o.fl.
3.1. Dreifing:
Einstakar hljóðupptökur sem framleiddar eru á grundvelli höfundalaga og þessa samnings má afrita og dreifa með áþreifanlegum hætti (t.d. á geisladiskum og dvd-diskum) og lána endurgjaldslaust. Einnig má bjóða notendum endurgjaldslausan aðgang að eintaki af upptökum á netinu (t.d. með niðurhali). Notendum er frjálst að nota eigin spilunarbúnað og að gera afrit til eigin nota af eintakinu sem þeir hafa fengið að láni, svo framarlega sem afritin eru eyðilögð við lok útlánstímans.
3.2. Upplýsingaskylda framleiðanda:
Framleiðanda ber að upplýsa notendur um að lánaðar upptökur séu aðeins til einkanota og að þeim megi ekki undir nokkrum kringumstæðum dreifa áfram. Með sama hætti ber framleiðandanum að upplýsa notendur um að þeim beri að eyða eða skila öllum eintökum af upptökum eftir því sem við á. Blindrabókasafn Íslands skuldbindur sig til að sjá til þess að öll eintök sem framleidd eru á grundvelli þessa samnings séu merkt með eftirfarandi texta fremst í eintakinu: „Þessi útgáfa er framleidd …. [ártal fært inn] í samræmi við ákvæði höfundarlaga og samning menntamálaráðuneytis og Rithöfundasambands Íslands. Útgáfan er eign Blindrabókasafns Íslands og má ekki afrita án leyfis. Útgáfan er eingöngu ætluð til útlána til lánþega safnsins og henni má ekki dreifa til annarra.“
4. gr.
Skyldur og réttindi
4.1.Merking eintaka:
Þegar hljóðupptökur eru gerðar skal höfundar, titils og upphaflegs útgefanda getið á hverju eintaki, sem og framleiðsluárs og framleiðanda. Að öðru leyti gildaákvæði höfundarlaga um merkingar eintaka.
4.2. Tilkynningar:
Blindrabókasafn Íslands skal birta á vef sínum www.bbi.is lista yfir þær hljóðupptökur sem framleiddar eru ár hvert auk lista yfir allar hljóðupptökur sem það hefur til útlána.
5. gr.
Gjaldskrá og greiðslur
Fyrir framleiðslu hljóðupptaka á grundvelli samnings þessa og höfundalaga á höfundur rétt á sanngjörnum greiðslum bóta.
5.1 Gjaldskrá:
Greiðslur skulu miðast við hvern titil, án tillits til þess hversu mörg eintök eru framleidd af upptökunum:
a) Blindrabókasafn Íslands skal greiða kr. 17.000 pr. titil fyrir ritverk sem eru frumsamin á íslensku, en fyrir þýdd ritverk greiðist helmingur taxtans.
b) Auk þess skal Blindrabókasafn Íslands árlega greiða í eingreiðslu gjald að upphæð 1,3 m.kr. vegna almennra afnota á rétti höfunda vegna eigin verka og afnota á vegum Blindrabókasafnsins á ofangreindum hljóðupptökum.
5.2. Greiðslur:
Greiðslur samkvæmt 5.1 a) skulu reiknaðar ársfjórðungslega:
1. febrúar, 1. maí, 1, ágúst og 1. nóvember.
Greiðslur samkvæmt 5.1 b) skulu greiddar fyrir 31. mars ár hvert,
5.3 Viðmiðun gjaldskrár:
Allar upphæðir í samningi þessum skulu reiknaðir 1. janúar árlega út breytingum á launavísitölu.
6. gr.
Framkvæmd samnings
6.1 Viðtakandi greiðslna:
Allar greiðslur samkvæmt samningi þessum skulu inntar af hendi til Rithöfundasambands Íslands sem annast meðferð tekna og dreifingu til eigenda höfundaréttar óháð félagsaðild, að frádregnum kostnaði samkvæmt góðum reikningsskilavenjum. Samkomulag er milli Rithöfundasambands Íslands og Hagþenkis um skil á greiðslum skv. 5. gr. samnings þessa til félaga í Hagþenki.
6.2 Trúnaðarmaður:
Trúnaðarmanni sem Blindrabókasafn Íslands og Rithöfundasamband Íslands velja sameiginlega er heimilt að fylgjast með framleiðslu og útlánum á hljóðútgáfum og hefur aðgang að gögnum Blindrabókasafns Íslands þar að lútandi. Trúnaðarmaðurinn er bundinn þagnarskyldu um það sem hann verður áskynja í starfi sínu og varðar persónulega hagi lánþega safnsins.
7. gr.
Lausn ágreiningsmála.
Ágreining vegna samnings þessa skal leysa með málamiðlun. Þegar ekki tekst að leysa mál með þeim hætti skal ágreiningur borinn undir héraðsdóm Reykjavíkur.
8. gr.
Gildistími
Samningur þessi gildir til ársloka 2010 og framlengist um eitt ár í senn, nema honum sé sagt upp skriflega með þriggja mánaða fyrirvara.
9. gr.
Undirritun
Samningur þessi er gerður í þremur eintökum og heldur hvor samningsaðili einu eintaki og fjármálaráðherra einu.
Rithöfundasamband Íslands setur eftirfarandi reglur til leiðbeiningar fyrir þá sem standa að samkeppni um bókmenntaverk:
1. Auglýsingar og kynningar
Í auglýsingum og kynningum á bókmenntasamkeppni skal skýrt tekið fram hvernig og hvenær handritum eða keppnisgögnum skal komið til skila og hverjir skipi dómnefnd. Þar skal einnig kveðið á um verðlaunafé og fjölda verðlauna. Ef áskilinn er réttur til að veita engin verðlaun eða fækka þeim skal það tekið sérstaklega fram. Einnig skal auglýsa það sérstaklega ef ekki á að skila þeim gögnum sem send eru í keppnina eða hvernig hægt verði að nálgast innsend keppnisgögn eftir að dómnefnd hefur lokið störfum. Forgangsréttur til útgáfu eða birtingar verðlaunaverka skal einnig tilgreindur.
2. Meðferð keppnisgagna
Öll meðferð keppnisgagna sé hin vandaðasta og umslög með upplýsingum um nöfn keppenda geymd hjá viðkomandi sýslumanni á meðan dómnefnd starfar. Aðeins skulu opnuð þau umslög sem tengjast vinningshöfum.
3. Dómnefndir
Dómnefnd skal skipa áður en keppni er auglýst og henni kynntar keppnisreglur, skilafrestur, upphæð verðlauna og þess háttar. Dómnefndir skulu að jafnaði vera þannig skipaðar: Einn af þremur dómnefndarmönnum skal tilnefndur af viðkomandi fagfélagi/stéttarfélagi, einn skal tilnefndur af bókmenntastofnun og einn af þeim sem fyrir keppninni stendur. Ef dómnefnd telur fimm skulu tveir tilnefndir af viðkomandi fagfélagi/stéttarfélagi, einn af bókmenntastofnun og tveir af þeim sem fyrir keppninni stendur.
4. Verðlaunafé, úrslit og afhending verðlauna
Dómnefnd ber að gæta þess að verðlaunafé sé hæfilegt, það rýrni ekki á þeim tíma sem keppnin stendur yfir og sé ávallt til viðbótar höfundargreiðslum. Dómnefnd skal í samráði við þá sem að keppninni standa sjá til þess að kynning á úrslitum og verðlaunaveiting sé með viðeigandi hætti.
5. Samningar um útgáfu eða birtingu
Dómnefnd fylgi því jafnan eftir að gerðir séu samningar um útgáfu eða birtingu verðlaunaverka eigi síðar en fjórum vikum eftir að úrslit eru kunngerð.
Helstu ákvæði laga og gildandi samninga
Samkvæmt 2.gr. höfundalaga hefur höfundur "einkarétt til að gera eintök af verki sínu og til að birta það í upphaflegri mynd eða breyttri, í þýðingu og öðrum aðlögunum." Þennan einkrétt nota höfundar til að gera útgáfusamning við þá sem hafa hug á að gefa verk þeirra út.
Einkaréttur höfunda til eintakagerðar er takmarkaður með ákvæði í 11.gr. laganna sem heimilar að gerð séu eintök af verki til einkanota eingöngu. Í þessari lagagrein er heimildin þó takmörkuð þannig að ljósritunarstofur mega ekki annast eintakagerðina: "Ákvæði fyrstu málsgreinar veita ekki rétt til ... eftirgerðar verndaðra tónverka og bókmenntaverka, sé leitað til hennar aðstoðar aðila, sem taka slíka eftirgerð að sér í atvinnuskyni."
Samkvæmt gildandi samningi menntamálaráðuneytisins og Fjölís, samtaka rétthafa, er heimiluð viss ljósritun útgefinna verka í skólum, háskólum og öðrum fræðslustofnunum sem reknar eru af ríkinu. Heimild til ljósritunar er takmörkuð með ákvæðum í 6. grein samningsins. Mikilvægustu takmarkanirnar eru þessar:
- Aðeins má fjölfalda stutta þætti úr hverju riti og 20% hið mesta eða 30 blaðsíður.
- Fjölföldun er aðeins heimil til bráðabirgðanota og því ekki til geymslu í birgðum.
- Fjölföldun er eingöngu heimil til viðbótar og fyllingar öðru kennsluefni svo og venjulegum kennslubókum.
Með hugtakinu rit er í samningnum átt við hina efnislegu formheild eða eintak verks, svo sem bók, bækling, tímaritshefti, tölublað, dagblað og nótnahefti. Sams konar takmarkanir eru í samningum sem Fjölís hefur gert við einkaskóla.
Leita ber leyfis hjá rétthöfum til ljósritunar umfram það sem höfundalög og samningar Fjölís heimila. Vilji kennarar eða leiðbeinendur fjölfalda efni til frekari nota, s.s. í textahefti eða æfingahefti sem er notað ár eftir ár og jafnvel selt nemendum þarf til þess leyfi hjá höfundi og útgefanda hans. Ljósritunarsamningar Fjölís heimila ekki slíka notkun. Með sérstökum samningi við rétthafana er hins vegar venjulega hægt að fá heimild til að ljósrita eða gera með öðrum hætti ákveðinn eintakafjölda af hvers konar ritverkum. Þetta gildir einnig um tónverk sem hafa verið gefin út á nótum.
Sjá nánar á heimasíðu Fjölís >>
Námsgagnastofnun og Rithöfundasamband Íslands gera hér með eftirfarandi samning er fjallar um greiðslu ritlauna til höfunda eða umboðsaðila þeirra fyrir afnot af ritverkum í lesbókum og öðrum safnritum gefnum út af Námsgagnastofnun, sbr. 17.gr. höfundalaga frá 29. maí 1972.
1.gr.
Fyrir afnot ritverka greiðir Námsgagnastofnun Rithöfundasambandinu, eða þeim er það tilvísar, svo sem hér segir:
a) Fyrir laust mál, frumsamið, greiðist kr. (sjá taxta hér að neðan) fyrir hverja meðalsíðu og byrjaða blaðsíðu. Meðalsíða telst blaðsíða sem á eru 2160 letureiningar. Þegar einingafjöldi á síðu er annar skal umreikna hann í meðalsíðu. Fyrir þýðingar greiðast 50% af ritlaunum fyrir frumsamið efni.
b) Fyrir frumsamið ljóð, allt að 20 ljóðlínur, greiðist kr. (sjá taxta hér að neðan). Fyrir hverja ljóðlínu umfram, greiðist kr. (sjá taxta hér að neðan). Fyrir þýdd ljóð greiðast sömu ritlaun.
2.gr.
Greiðslur samkvæmt 1.gr. eru miðaðar við allt að 5.000 prentuð eintök bókar í frumútgáfu, samkvæmt prentseðli. Sé upplag meira breytast greiðslur í samræmi við það. Fyrir endurútgáfu greiðast sömu ritlaun. Verði almennar kaupgjaldshækkanir á samningstímabilinu skal hækka ofangreind ritlaun um jafnmarga hundraðshluta og laun samkvæmt 63. launaflokki starfsmanna ríkisins, 5. þrepi hafa hækkað á sama tímabili.
3.gr.
Í marsmánuði ár hvert sendir Námsgagnastofnun Rithöfundasambandinu skýrslu og prentseðla um bækur með gjaldskyldu efni, samkvæmt samningi þessum, sem hún hefur gefið út á almanaksárinu á undan. Ef Rithöfundasambandið gerir ekki athugasemd við skýrsluna fyrir apríllok sama ár skoðast hún samþykkt. Ritlaun fyrir efnið teljast þá gjaldfallin og skulu greidd innan eins mánaðar frá því skýrslan var samþykkt. Gjaldfallin ritlaun miðast við kaupgjald þess mánaðar þegar greiðsla fer fram.
4.gr.
Skylt er Námsgagnastofnun að fá leyfi höfundar til að birta eftir hann efni samkvæmt samningi þessum og sýna honum af því eina próförk. Höfundur skal jafnan fá eintak af bók þar sem birt er efni eftir hann. Rithöfundasambandinu er skylt að hafa milligöngu um þessi atriði.
5.gr.
Námsgagnastofnun greiðir Rithöfundasambandinu árlega upphæð sem nemur 20% af greiðslum til höfunda, samkvæmt samningi þessum, sem þóknun fyrir milligöngu og þjónustu vegna þessa samnings.
6.gr. Nú kemur fram að Námsgagnastofnun er lögskylt að greiða fyrir umræddan höfundarétt verka til annarra höfunda en þeirra sem Rithöfundasambandið hefur umboð fyrir og skal þá Rithöfundasambandið greiða rétthöfum tilskilið gjald samkvæmt samningi þessum.
7.gr.
Námsgagnastofnun er skylt að geta þess í bókum sínum hvaðan efni eftir íslenska höfunda er tekið í bækurnar. Einnig skal höfundar og þýðanda jafnan getið í efnisyfirliti bókar.
8.gr.
Samningur þessi tekur ekki til efnis sem frjálst er til útgáfu, sbr. IV. kafla höfundarlaga frá 29. maí 1972
9.gr.
Um allt annað efni en hér að ofan greinir, frumsamið eða þýtt, skulu gilda samningar Rithöfundasambands Íslands við Félag íslenskra bókaútgefenda.
10.gr.
Samningur þessi tekur gildi 1. desember 1985. Hann endurnýjast sjálfkrafa um eitt ár í senn hafi hvorugur aðili látið í ljós skriflega ósk um endurskoðun hans, fyrir 1. maí ár hvert.
11.gr.
Samningur þessi er gerður í tveimur samhljóð eintökum og heldur hvor aðili sínu.
Reykjavík, 6. desember 1985
Til útprentunar